تاب آوری خدمات شهری در برابر بحران های اقلیمی (سیل، گرما و گردوغبار): بازطراحی سیستم زهکشی و فضای سبز

تغییرات اقلیمی، چالش های بی سابقه ای را پیش روی شهرهای معاصر قرار داده است؛ به گونه ای که بحران هایی چون سیلاب های ناگهانی، امواج گرمای شدید و طوفان های گردوغبار، زیرساخت های سنتی و خدماتی شهرها را با ناکارآمدی و آسیب پذیری روزافزون مواجه کرده اند. این مقاله با هدف ارائه چارچوبی مفهوم و عملیاتی برای ارتقای تاب آوری خدمات شهری در برابر این سه مخاطره اقلیمی، بر بازطراحی دو عنصر راهبردی سیستم زهکشی و فضای سبز شهری متمرکز است. روش پژوهش، ترکیبی از مرور نظام مند ادبیات بین المللی و داخلی، مطالعات موردی موفق (همچون پروژه شهر اسفنجی چین، زیرساخت های سبز-آبی در ازمیر ترکیه و راهبردهای توسعه کم اثر در تهران) و استخراج مولفه های کلیدی تاب آوری است. یافته ها نشان می دهد که رویکردهای متعارف و تک بعدی، نظیر احداث شبکه های بتنی زهکشی صرفا دفع محور و توسعه فضای سبز با الگوی چمن کاری گسترده و گونه های غیربومی، نه تنها پاسخگوی شدت و تناژ رویدادهای اقلیمی جدید نیستند، بلکه خود تشدیدکننده برخی آسیب ها نیز هستند. در مقابل، ادغام سیستم های زهکشی پایدار شهری (SuDS) با زیرساخت های سبز-آبی (مانند بام های سبز، روسازی های نفوذپذیر، باغ های بارانی و حوضچه های ذخیره) و بازتعریف فضای سبز به مثابه «زیرساخت چندعملکردی تاب آور» مبتنی بر گونه های بومی کم آب بر و الگوی کاشت چندلایه، توانایی شهرها را در کنترل سیلاب، تعدیل جزیره حرارتی و مهار گردوغبار افزایش می دهد. مقاله در پایان، راهبردهایی را برای بازطراحی این دو سیستم در شهرهای ایران با تاکید بر شرایط اقلیمی خشک و نیمه خشک پیشنهاد می دهد.

کلیدواژه ها:

تاب آوری شهری ، بحران اقلیمی ، سیلاب شهری ، جزیره حرارتی ، طوفان گردوغبار ، سیستم های زهکشی پایدار (SuDS) ، زیرساخت سبز-آبی ، فضای سبز تاب آور