نقش شهرداری ها در تضمین حق بر محیط زیست سالم در مدیریت پسماند شهری

امروزه حق بر محیط زیست سالم به عنوان یکی از نسل سوم حقوق بشر و لازمه حیات کرامت آمیز بشری شناخته می شود. مدیریت پسماند شهری، به دلیل تماس مستقیم شهروندان با پسماند در زندگی روزمره و تاثیر مستقیم آن بر سلامت عمومی و محیط زیست، از حوزه های پیشران در تحقق این حق به شمار می آید. شهرداری ها به عنوان نهادهای اداره محلی و متولی مدیریت شهری، نقشی اساسی و بی بدیل در تضمین حق بر محیط زیست سالم در این عرصه دارند. این مقاله با رویکرد توصیفی‑ و با روش کتابخانه ای، به تبیین ابعاد و لوازم تضمین حق بر محیط زیست سالم در مدیریت پسماند شهری با تمرکز بر جایگاه و کارکرد شهرداری ها می پردازد. یافته ها نشان می دهد که حق بر محیط زیست سالم در نظام حقوقی ایران با استناد به اصل پنجاهم قانون اساسی، قوانین عادی (به ویژه قانون مدیریت پسماندها) و نیز اسناد فرودستگاهی مانند منشور حقوق شهروندی، پایه های محکمی دارد و شهرداری ها مسئولیت مستقیم اجرای مدیریت پسماندهای غیرصنعتی و ویژه را در شهرها بر عهده دارند. با وجود این، در عمل با چالش هایی نظیر نارسایی در زیرساخت های تفکیک از مبدا، اتکای بیش از حد به دفن غیراستاندارد، ضعف در مشارکت مردمی و نبود نظارت کارآمد مواجه ایم. در این میان، آرای هیات عمومی دیوان عدالت اداری نقش مهمی در تحدید اختیارات شهرداری ها و صیانت از حقوق شهروندی ایفا کرده است. مقاله در پایان ضمن ارائه تصویری روشن از چالش های موجود، راهکارهایی عملی همچون فرهنگ سازی همگانی، جلب مشارکت شهروندان و اصلاح ساختارهای مالی و نظارتی برای نقش آفرینی موثرتر شهرداری ها پیشنهاد می کند.

کلیدواژه ها:

حق بر محیط زیست سالم ، مدیریت پسماند شهری ، شهرداری ها ، قانون مدیریت پسماندها ، دیوان عدالت اداری