چک لیست ارزیابی ایمنی و پایداری ابنیه تاریخی و فرسوده در برابر زلزله اولویت بندی برای مقاوم سازی

بافت های تاریخی و فرسوده شهرهای ایران از جمله تهران، تبریز، اصفهان، شیراز و کرمان به دلیل قدمت بالا، استفاده از مصالح کم دوام نظیر خشت و آجر غیرمهندسی و نبود اسکلت مقاوم، در برابر زلزله های احتمالی به شدت آسیب پذیر هستند. با وجود این واقعیت، فقدان یک ابزار استاندارد و علمی برای ارزیابی سریع میدانی این ابنیه و اولویت بندی آن ها برای مقاوم سازی، به مهم ترین مانع در مسیر مدیریت بحران پیش از وقوع زلزله تبدیل شده است. مقاله حاضر با هدف پر کردن این خلا، یک چک لیست عملیاتی و گام به گام هفت مرحله ای را برای ارزیابی ایمنی و پایداری ابنیه تاریخی و فرسوده در برابر زلزله طراحی و معرفی می نماید. این چک لیست مبتنی بر روش های مهندسی بازرسی میدانی، مفاد آیین نامه ۲۸۰۰ زلزله ایران، تجارب جهانی به ویژه دستورالعمل های ایتالیایی ارزیابی بناهای تاریخی، و مطالعات پیشین در حوزه آسیب پذیری لرزه ای ساختمان های بنایی غیرمسلح موجود در کشور تدوین شده است. فرآیند ارزیابی شامل شناسایی و دسته بندی ابنیه، تشکیل پرونده برای هر بنا، تکمیل فرم ارزیابی چشمی غیرمخرب با سنجش شاخص هایی چون کیفیت پی، وضعیت ترک های سازه ای، اتصالات دیوارها، فرسودگی سقف و میزان رطوبت مصالح، امتیازدهی وزنی به هر شاخص، محاسبه شاخص نهایی آسیب پذیری و قرارگیری بنا در رده های بحرانی، پرخطر، متوسط یا کم خطر می باشد. خروجی چک لیست، اولویت بندی علمی بناها برای مقاوم سازی یا نوسازی را فراهم ساخته و با دو مطالعه موردی واقعی از بناهای تاریخی منطقه ۱۲ و ساختمان های فرسوده منطقه ۱۵ تهران اعتبارسنجی می شود. این ابزار به کارشناسان شهرداری امکان می دهد بدون نیاز به تجهیزات پیشرفته و با کمترین هزینه، تصمیم گیری هدفمند و شفاف در تخصیص بودجه های مقاوم سازی داشته باشند.

کلیدواژه ها:

ارزیابی لرزه ای ، بافت تاریخی و فرسوده ، چک لیست میدانی ، اولویت بندی مقاوم سازی