تحلیل رابطه بین پراکنش جمعیت و توزیع خدمات شهری در شهرهای مرزی ایران (نمونه: شهر مهران)

عدالت اجتماعی در فضای شهری یکی از ارکان توسعه پایدار و از شاخص های اصلی حکمروایی خوب شهری محسوب می شود. این پژوهش با هدف تحلیل جغرافیایی توزیع فضایی امکانات و خدمات شهری و ارزیابی میزان تحقق عدالت اجتماعی در شهر مرزی مهران (استان ایلام) انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و از نوع کاربردی است. داده ها با روش اسنادی (طرح تفصیلی، سرشماری، آمارنامه ها) و میدانی (مشاهده و مصاحبه با مسئولان محلی) گردآوری شده اند. برای تحلیل داده ها از مدل های آنتروپی شانون، نمره استاندارد (Z-Score)، ضریب همبستگی اسپیرمن و تکنیک تحلیل شکاف (Gap Analysis) استفاده شده است. شهر مهران به ۲ ناحیه و ۵ محله اصلی تقسیم شده و ۱۲ گروه خدماتی در قالب ۳۶ شاخص فرعی بررسی شده اند. یافته ها نشان می دهد: (۱) توزیع جمعیت در سطح محلات نسبتا متعادل است (ضریب آنتروپی ۰/۹۱). (۲) توزیع خدمات شهری شدیدا نابرابر است به طوری که محله فاز۴ (ناحیه دو) با امتیاز استاندارد ۱۵/۴ برخوردارترین و محله فاز۳ با امتیاز ۵/۰۱- محروم ترین محله است. (۳) ضریب همبستگی اسپیرمن ۰/۶۰ نشان دهنده رابطه متوسط (نه قوی) بین جمعیت و خدمات است. (۴) حدود ۴۰ درصد از جمعیت شهر در محلات نامتعادل (محروم) ساکن هستند. نتیجه اصلی این که عدالت فضایی در شهر مهران تحقق نیافته و محلات فاز۳ و هرمزآباد در اولویت اول خدمات رسانی قرار دارند. پیشنهادهای کلیدی شامل بازنگری طرح جامع، ایجاد بانک زمین شهری، استفاده از GIS برای مکانیابی و تشکیل شوراهای محلی است.

کلیدواژه ها:

عدالت اجتماعی ، توزیع فضایی ، خدمات شهری ، شهر مهران ، مدل اسپیرمن ، آنتروپی شانون