طراحی سامانه پایش ترک های ساختمانی ناشی از اجرای تونل های مترو در بافت مسکونی (الگوی هماهنگی شهرداری و مترو)

حفاری تونل های کم عمق مکانیزه در پهنه های شهری و زمین های نرم، همواره با جابه جایی افقی و عمودی مصالح پیرامونی تونل همراه است و پدیده «نشست سطح زمین» را در پی دارد؛ پدیده ای که در موارد متعدد اثرات نامطلوب و در برخی موارد مخربی بر ساختمان های سطحی و تاسیسات زیرسطحی گذاشته است. در کلانشهرهای ایران از جمله تهران، مشهد، اصفهان، تبریز و شیراز، توسعه شبکه مترو در کنار مزایای حمل ونقلی، با نمونه های عینی حفاری در زیر بافت های مسکونی متراکم همراه شده و گزارش های میدانی مستندی از ترک خوردگی گسترده دیوارها، کج شدگی ساختمان ها و در موارد حاد، تخریب جزئی برخی بناها در پی آن وجود دارد. در چنین شرایطی، نبود یک سامانه واحد و شفاف برای ثبت نظام مند پدیده نشست، تفکیک علت ترک ها (نشست ناشی از حفاری در برابر پیری تدریجی ساختمان یا سایر عوامل) و تعیین تکلیف حقوقی روشن میان شهرداری، سازمان مترو، پیمانکار و بیمه طرف قرارداد پیمانکاران، به چالشی اساسی در مدیریت این خسارات بدل شده است. این مقاله با هدف برون رفت از این چالش، بر آن است تا با طراحی یک سامانه شش مرحله ای کاملا سنتی و فارغ از هرگونه فناوری هوشمند و مبتنی بر بازدیدهای دوره ای میدانی، عکس برداری با تلفن همراه، تراز و شاقول، نقشه کروکی دستی، چک لیست های کاغذی و تشکیل جلسات هماهنگی حضوری، و با تکیه بر اسناد قانونی و شاخص های مهندسی قابل استناد، راهکاری عملیاتی و قابل اجرا برای کارشناسان عمران و شهرسازی شهرداری فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

پایش ترک ساختمانی ، نشست سطح زمین ، حفاری تونل مترو ، هماهنگی شهرداری