تاثیر ادبیات عرفانی فارسی (مولانا) بر شعر رمانتیک آلمان (گوته)

پیوند میان شرق و غرب در قلمرو ادبیات، همواره یکی از جذاب ترین و پربارترین عرصه های پژوهش تطبیقی بوده است. در این میان، تاثیر ادبیات عرفانی فارسی، به ویژه اندیشه های جلال الدین محمد بلخی مشهور به مولانا، بر شعر رمانتیک آلمان و به طور خاص بر یوهان ولفگانگ فون گوته، نمونه ای برجسته و کم نظیر از این گفتگوی تمدنی به شمار می رود. این مقاله با رویکردی کیفی و به روش توصیفی-تحلیلی، به بررسی این پرسش می پردازد که چگونه مفاهیم بنیادین عرفان مولوی مانند وحدت وجود، عشق به عنوان نیروی محرک هستی، فنای عارفانه در معشوق، بی خودی و سماع، و نقد ظاهرگرایی دینی، در اشعار رمانتیک گوته به ویژه در مجموعه ماندگار «دیوان شرقی-غربی» بازتاب یافته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که گوته نه تنها در سطح واژگان و تصویرپردازی، بلکه در سطح جهان بینی و ساختار تغزلی شعر خود، به شدت از مولانا تاثیر پذیرفته است. این تاثیرپذیری به گونه ای است که می توان گوته را «مولانای غرب» یا حلقه ای از زنجیره عارفان شاعر عاشق پیشه دانست. با این حال، مقاله به این نکته نیز اشاره می کند که گوته هیچ گاه به طور کامل در عرفان شرقی حل نشد و همواره عناصر رمانتیک آلمانی مانند فردگرایی، دلهره وجودی و نگاه تراژیک به زندگی را حفظ کرد. نتیجه نهایی آنکه تلاقی عرفان مولانا و رمانتیسیسم گوته، نه یک تاثیر یک سویه و تقلیدی صرف، بلکه «هم آوایی فرهنگی» عمیقی را رقم زده است که هنوز هم برای درک دیالوگ شرق و غرب الهام بخش و راهگشاست.

کلیدواژه ها:

ادبیات تطبیقی ، عرفان فارسی ، مولانا ، رمانتیسیسم آلمانی ، گوته ، دیوان شرقی-غربی ، تاثیرپذیری