جایگاه و کارکردهای تمدنی دانشگاه در قرآن و سیره علوی

تمدن سازی اسلامی به عنوان غایت نهایی جوامع توحیدی، نیازمند نهادی است که بتواند هم انسان های تمدن ساز پرورش دهد و هم حکمت و علم نافع تولید کند. دانشگاه به عنوان مهم ترین نهاد علم در عصر حاضر، نقشی بی بدیل در این مسیر دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین جایگاه و کارکردهای تمدنی دانشگاه در قرآن و سیره علوی انجام شده است. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد ترکیبی، داده های شماری از اساسی ترین تحقیقات انجام شده در این حوزه را تحلیل کرده و به دنبال استخراج، دسته بندی و ارائه الگویی منسجم از کارکردهای تمدنی دانشگاه است. یافته ها نشان می دهد جایگاه دانشگاه در قرآن و سیره علوی مبتنی بر سه اصل تعلیم، تزکیه و حکمت است. کارکردهای تمدنی دانشگاه در شش دسته قابل تنظیم می باشد: نخست، کارکردهای نهادی و ساختاری که شامل نظام سازی، نوآوری و کیفیت گرایی است. دوم، کارکردهای تربیتی که پرورش انسان را در ابعاد فکری-اعتقادی، فرهنگی- اخلاقی و علمی- مهارتی دنبال می کند. سوم، کارکردهای معرفتی و پژوهشی که تولید فکر، تولید علم، فناوری و نوآوری را در بر می گیرد. چهارم، کارکردهای فرهنگی- اجتماعی که عدالت گستری، آزاداندیشی، وحدت گرایی و خودباوری را شامل می شود. پنجم، کارکردهای اقتصادی که به اشتغال آفرینی، کارآفرینی و پاسخ به نیازهای جامعه می پردازد. ششم، کارکردهای هویتی که مرجعیت علمی، جهان گرایی و الگوسازی را دنبال می کند. الگوی استخراج شده نشان می دهد دانشگاه تراز تمدن اسلامی تنها در صورتی می تواند کارکردهای خود را به درستی ایفا کند که میان پرورش انسان و توسعه حکمت پیوندی ناگسستنی برقرار سازد. این الگو می تواند مبنایی برای بازطراحی نظام آموزش عالی اسلامی قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تمدن اسلامی ، دانشگاه تمدن ساز ، قرآن ، سیره علوی ، کارکردهای تمدنی