اثربخشی مداخله مبتنی بر ذهن آگاهی بر کاهش واکنش پذیری هیجانی در افراد دارای تروما: یک مقاله مروری – تحلیلی

تروما و اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) با اختلال در تنظیم هیجانی و واکنش پذیری هیجانی شدید شناخته می شوند که کیفیت زندگی افراد را به شدت تحت تاثیر قرار می دهد. در سال های اخیر، مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی به عنوان یک رویکرد مکمل و موثر برای مدیریت این علائم مورد توجه فزاینده ای قرار گرفته اند. هدف از این مقاله مروری- تحلیلی، بررسی و تبیین جامع اثربخشی مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی بر کاهش واکنش پذیری هیجانی در افراد دارای تجارب تروماتیک است. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه ای و پایگاه های داده علمی معتبر داخلی و خارجی (شامل Google Scholar, PubMed, Scopus, SID, Magiran) در بازه زمانی ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۴ انجام شده است. در این مقاله، ابتدا مبانی نظری تروما، واکنش پذیری هیجانی و ذهن آگاهی تشریح شده و سپس مکانیسم های عصبی- شناختی که از طریق آن ها ذهن آگاهی بر مدارهای مغزی مرتبط با تنظیم هیجان تاثیر می گذارد، مورد بحث قرار گرفته است. تحلیل پیشینه پژوهشی نشان می دهد که برنامه هایی نظیر کاهش استرس مبتنی بر ذهن آگاهی (MBSR) و درمان شناختی مبتنی بر ذهن آگاهی (MBCT) از طریق افزایش آگاهی لحظه به لحظه، پذیرش بدون قضاوت تجارب درونی و توسعه مهارت های توجهی، به طور معناداری به کاهش شدت واکنش های هیجانی، نشخوار فکری و اجتناب تجربی در بازماندگان تروما کمک می کنند. نتایج این بررسی نظام مند حاکی از آن است که ذهن آگاهی با تقویت قشر پیش پیشانی (مسئول کنترل اجرایی) و تعدیل فعالیت آمیگدال (مرکز واکنش های ترس)، به افراد کمک می کند تا به جای واکنش خودکار به محرک های یادآور تروما، پاسخی سنجیده و آگاهانه ارائه دهند. این مقاله ضمن شناسایی شکاف های پژوهشی موجود، از جمله نیاز به مطالعات طولی با دوره های پیگیری بلندمدت و بررسی اثربخشی این مداخلات در جمعیت های تروما دیده خاص، پیشنهاداتی کاربردی برای درمانگران و مسیرهای تحقیقاتی آتی را ارائه می دهد. در نهایت، این پژوهش بر پتانسیل بالای مداخلات مبتنی بر ذهن آگاهی به عنوان یک ابزار درمانی قدرتمند و در دسترس برای بهبود بهزیستی روان شناختی افراد مواجه با تروما تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

ذهن آگاهی ، واکنش پذیری هیجانی ، تروما ، اختلال استرس پس از سانحه ، مداخله مبتنی بر ذهن آگاهی ، تنظیم هیجان.