نقش فناوری های نوین در تسریع فرآیند رسیدگی عادلانه

تحقق دادرسی عادلانه به عنوان یکی از بنیادهای اساسی حاکمیت قانون و تضمین کننده حقوق و آزادی های فردی، همواره در کانون توجه نظام های حقوقی معاصر قرار داشته است. در سال های اخیر، گسترش فناوری های نوین از جمله هوش مصنوعی، دادرسی الکترونیک، کلان داده ها و سامانه های هوشمند مدیریت پرونده، موجب تحول عمیق در ساختار و فرآیندهای رسیدگی قضایی شده است و زمینه بازتعریف مفاهیم سنتی عدالت قضایی را فراهم آورده است. با توجه به افزایش حجم پرونده های قضایی، اطاله دادرسی و پیچیدگی روزافزون دعاوی، بهره گیری از فناوری های نوین به عنوان ابزاری کارآمد برای ارتقای سرعت و دقت در رسیدگی ها ضرورتی اجتناب ناپذیر محسوب می شود. در عین حال، این تحول فناورانه می تواند چالش هایی در زمینه حقوق دفاعی، امنیت اطلاعات و بی طرفی قضایی ایجاد کند که بررسی علمی آن را ضروری می سازد. هدف این پژوهش، تحلیل نقش فناوری های نوین در تسریع فرآیند رسیدگی قضایی و ارزیابی تاثیر آن بر تحقق هم زمان «سرعت» و «عدالت» در دادرسی است، به گونه ای که ضمن افزایش کارآمدی، اصول بنیادین دادرسی عادلانه نیز حفظ گردد. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه ای، اسناد حقوقی انجام شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که فناوری های نوین با کاهش اطاله دادرسی، افزایش شفافیت، بهبود دسترسی به عدالت و کاهش خطای انسانی نقش موثری در ارتقای کارآمدی نظام قضایی دارند. با این حال، چالش هایی نظیر احتمال تبعیض الگوریتمی، تهدید حریم خصوصی و وابستگی بیش از حد به سامانه های هوشمند نیز وجود دارد. در نتیجه، استفاده از این فناوری ها تنها در سایه تدوین چارچوب های حقوقی دقیق و نظارت موثر انسانی می تواند به تحقق دادرسی عادلانه کارآمد و سریع منجر شود.

کلیدواژه ها:

دادرسی عادلانه ، هوش مصنوعی قضایی ، دادرسی الکترونیک ، اطاله دادرسی ، فناوری های نوین حقوقی.