چالش های جرم شناختی حفظ حریم خصوصی در شهرهای هوشمند از منظر بزه دیده شناسی در حقوق ایران و فرانسه

تحول کلان شهرها به اکوسیستم های هوشمند، علیرغم ارتقای کیفیت خدمات شهری، چالش های نوین و پیچیده ای را در حوزه حریم خصوصی اطلاعاتی پدید آورده است. این پژوهش با اتخاذ رویکردی جرم شناختی و با تمرکز بر مبانی بزه دیده شناسی، به واکاوی مخاطرات ناشی از هوشمندسازی فضا های شهری در حقوق ایران و فرانسه می پردازد. یافته ها نشان می دهد که شهروندان در شهرهای هوشمند با الگوی جدیدی از «بزه دیدگی پنهان» و «ساختاری» مواجه هستند که ناشی از نظارت فراگیر و پروفایل بندی های الگوریتمی است. در حقوق فرانسه، تحت تاثیر مقررات عمومی حفاظت از داده ها (GDPR) و نظارت های سخت گیرانه نهاد CNIL، تلاش شده است تا با شناسایی «حق بر خودمختاری اطلاعاتی»، از تبدیل شدن شهروند به سوژه نظارتی جلوگیری شود. در مقابل، سیاست جنایی ایران علیرغم برخورداری از ظرفیت های قانون جرایم رایانه ای، به دلیل فقدان قانون جامع حمایت از داده های شخصی و نبود نهاد ناظر مستقل، در صیانت از بزه دیدگان در برابر «پان اپتیکون دیجیتال» با چالش های جدی روبروست. این مقاله ضمن تبیین ضرورت جایگزینی رویکردهای واکنشی با راهبردهای پیشگیرانه ای نظیر «حریم خصوصی در طراحی»، بر لزوم تدوین چارچوب های قانونی نوین برای مقابله با تبعیض های الگوریتمی و صیانت از کرامت معنوی شهروندان تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

شهر هوشمند ، حریم خصوصی اطلاعاتی ، بزه دیده شناسی نوین ، نظارت فراگیر ، حقوق ایران و فرانسه.