تحلیل حقوقی قرادادهای هوشمند در بستر بلاک چین

قراردادهای هوشمند مبتنی بر بلاک چین، به دلیل ویژگی های «خوداجرایی» و «تغییرناپذیری»، تحولی بنیادین در حقوق قراردادها ایجاد کرده اند. با این حال، همین ویژگی ها با اصول بنیادین عدالت قراردادی، انصاف، حسن نیت، خیارات (مانند خیار غبن و خیار عیب) و اختیارات قاضی در تعدیل یا فسخ قرارداد (به ویژه در موارد فورس ماژور، عسر و حرج و اضطرار) تعارضات جدی پیدا کرده اند. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکرد تطبیقی میان نظام حقوقی ایران، کامن لا و حقوق نوشته اروپایی، به تحلیل حقوقی این چالش ها می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که اگرچه ماده ۱۰ قانون مدنی ایران و قاعده فقهی «المومنون عند شروطهم» ظرفیت صوری برای پذیرش قراردادهای هوشمند فراهم می کنند، اما نظام حقوقی ایران در مواجهه با مسائل بنیادینی مانند تاخیر غیرارادی ناشی از نقص فنی یا خطای اوراکل، فورس ماژور، تعدیل قضایی قرارداد، تعیین قانون حاکم و اجرای احکام دادگاه در بستر غیرمتمرکز، با خلا نظری و عملی قابل توجهی روبروست. در سطح بین المللی، اتحادیه اروپا و برخی ایالت های آمریکا با تصویب قوانین پیشگامانه، گام های موثری در جهت تنظیم این حوزه برداشته اند. راهکار پیشنهادی این مقاله، اتخاذ رویکرد ترکیبی شامل «قراردادهای هوشمند ارتقاپذیر با ناظر سوم معتمد»، «مدل هیبرید» و اصلاح قوانین موجود با الگوگیری از اسناد بین المللی است.

کلیدواژه ها:

قرارداد هوشمند ، بلاک چین ، عدالت قراردادی ، خوداجرایی ، حقوق ایران ، مطالعه تطبیقی.