بررسی تاثیر یادگیری مشارکتی بر رشد مهارت های اجتماعی دانش آموزان

مقدمه و بیان مسئله: در نظام های آموزشی معاصر، صرفا انتقال دانش کافی نیست و پرورش مهارت های اجتماعی همچون همکاری، مسئولیت پذیری، ارتباط موثر و حل تعارض، به عنوان یکی از اهداف اساسی آموزش و پرورش مطرح است. با این حال، روش های سنتی و معلم محور، با تاکید بر رقابت و یادگیری انفرادی، بستر مناسبی برای رشد این مهارت ها فراهم نمی کنند و اغلب به انزوا، پرخاشگری و ضعف در تعاملات اجتماعی دانش آموزان دامن می زنند. در مقابل، یادگیری مشارکتی به عنوان یک رویکرد نوین و مبتنی بر نظریه های اجتماعی-شناختی، با ایجاد وابستگی مثبت متقابل و تعامل چهره به چهره، محیطی غنی برای تمرین و درونی سازی رفتارهای اجتماعی مطلوب فراهم می آورد. با وجود پژوهش های گسترده، همچنان ابهام در مورد میزان اثربخشی روش های مختلف مشارکتی بر ابعاد گوناگون مهارت های اجتماعی و نقش متغیرهای مداخله گر وجود دارد.(یوسف ادیب و ملیحه صفرعلی زاده، ۱۳۹۳)ضرورت، اهداف و سوالات: اهمیت موضوع از آن جهت است که یادگیری مشارکتی نه تنها یک راهبرد آموزشی، بلکه بستری برای جامعه پذیری و آماده سازی دانش آموزان برای زندگی در دنیای پیچیده و همبسته امروز است. این پژوهش با هدف اصلی تبیین تاثیر یادگیری مشارکتی بر رشد مهارت های اجتماعی دانش آموزان، و اهداف فرعی شامل شناسایی موثرترین روش های مشارکتی، مقایسه آن با روش های سنتی، و تعیین مولفه های تاثیرپذیر از این رویکرد طراحی شده است. سوالات اصلی پژوهش معطوف به وجود یا عدم وجود تاثیر معنادار، اولویت روش های مختلف (مانند STAD، جیگساو و باهم آموختن) و تفاوت تاثیر بر مولفه هایی نظیر همکاری، مسئولیت پذیری، کاهش پرخاشگری و احترام به دیگران است.(کیخا و مرزیه، ۱۳۹۶)پیشینه و روش شناسی: مرور پیشینه نشان می دهد که پژوهش های داخلی (شکاری، ۱۳۹۱؛ زیارت زاده و طاهری، ۱۳۹۴؛ عباسی و همکاران، ۱۳۹۰) و خارجی (اسلاوین، ۱۹۹۱؛ هارمن، ۲۰۰۲؛ فرر، ۲۰۰۴؛ کلیمووین و ستاتکوچین، ۲۰۰۶) همگی بر تاثیر مثبت یادگیری مشارکتی تاکید دارند، هرچند در مورد میزان تاثیر بر مولفه های خاص و برتری روش ها، هم رای نیستند. برخی پژوهش ها از تاثیر بیشتر روش های ساختارمند مانند STAD و جیگساو حکایت دارند و برخی دیگر بر نقش متغیرهای میانجی مانند سبک های شناختی و هوش هیجانی تاکید کرده اند. پژوهش حاضر با استفاده از روش مروری نظام مند و تحلیل اسنادی، یافته های پژوهش های معتبر داخلی و خارجی در بازه زمانی ۱۳۸۱ تا ۱۴۰۴ را بررسی و دسته بندی نموده است.(عباس شکاری، ۱۳۹۱)یافته ها: نتایج تحلیل پژوهش ها نشان می دهد که یادگیری مشارکتی در مقایسه با روش های سنتی، تاثیر مثبت و معناداری بر رشد مهارت های اجتماعی دانش آموزان دارد (۰٫۰۰۱=P). این تاثیر در مولفه های همکاری، انجام وظیفه، دوست یابی، کاهش رفتارهای پرخاشگرانه و افزایش تعاملات گروهی مشهود است، اما در مولفه هایی مانند احترام به دیگران و رعایت مقررات، تفاوت همیشه معنادار نبوده است. از میان روش های مختلف، گروه های پیشرفت تیمی (STAD) و جیگساو از اثربخشی بیشتری نسبت به روش باهم آموختن برخوردارند. همچنین یادگیری مشارکتی از طریق افزایش هوش هیجانی و کاهش اضطراب اجتماعی، به طور غیرمستقیم نیز بر ارتقای مهارت های اجتماعی تاثیر می گذارد.(کیخا و مرزیه، ۱۳۹۶)نتیجه گیری: بر اساس یافته ها، یادگیری مشارکتی به عنوان یک راهبرد موثر و کارآمد، می تواند جایگزین مناسبی برای روش های سنتی در جهت پرورش مهارت های اجتماعی دانش آموزان باشد. پیشنهاد می شود معلمان و برنامه ریزان آموزشی از روش های ساختارمند مشارکتی به ویژه STAD و جیگساو استفاده نمایند و دوره های آموزش ضمن خدمت برای آشنایی مربیان با اصول اجرای این روش ها برگزار گردد. همچنین انجام پژوهش های بیشتر با تاکید بر متغیرهای میانجی و مولفه های خاص مهارت های اجتماعی، برای تعمیم پذیری بیشتر نتایج ضروری به نظر می رسد.

کلیدواژه ها:

یادگیری مشارکتی ، مهارت های اجتماعی ، دانش آموزان ، روش تدریس ، تعامل گروهی