چالش های معلمان در آموزش کودکان دوزبانه

پژوهش حاضر با هدف شناسایی، طبقه بندی و تحلیل نظام مند چالش های معلمان در تدریس به کودکان دوزبانه در مناطق دو زبانه ایران و مقایسه آن با یافته های بین المللی انجام شد. دوزبانگی پدیده ای است که بیش از نیمی از جمعیت جهان را دربرمی گیرد، اما نظام های آموزشی اغلب با رویکردی تک زبانه به آن می نگرند. روش پژوهش از نوع مروری‑تحلیلی و نظام مند بوده و داده ها با استفاده از جستجوی هدفمند کلیدواژه های مرتبط در پایگاه های علمی داخلی (SID، Magiran، Noormags) و خارجی (Scopus، ScienceDirect، Springer) طی بازه زمانی ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۲ (شمسی) و ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۳ (میلادی) گردآوری شده است. از میان ۱۲۴ سند اولیه، پس از اعمال معیارهای ورود و خروج و ارزیابی کیفیت، ۳۷ منبع برای تحلیل نهایی انتخاب شد. یافته ها نشان می دهد که مهم ترین چالش های معلمان در پنج دسته اصلی قرار می گیرند: (۱) چالش های آموزشی و برنامه درسی (نبود بسته های متناسب، کمبود زمان، نامناسب بودن کتاب های درسی)، (۲) چالش های زبانی و ارتباطی (تداخل زبانی، ضعف تسلط معلم به زبان دوم، ناتوانی در تشخیص خطاهای زبانی از اختلالات یادگیری)، (۳) چالش های روانی‑اجتماعی (احساس درماندگی، فرسودگی شغلی، کاهش اعتمادبه نفس حرفه ای، تنش با والدین)، (۴) چالش های نهادی و سیاست گذاری (نبود سند ملی آموزش دوزبانه، کمبود دوره های ضمن خدمت، رویکرد جبرانی به جای رویکرد مبتنی بر دارایی های زبانی) و (۵) چالش های مربوط به ارزشیابی و سنجش تحصیلی (نبود آزمون های استاندارد متناسب با کودکان دوزبانه، بیتوجهی به تاثیر سطح بسندگی زبانی در نمرات). نتایج پژوهش نشان می دهد که بیش از ۸۵ درصد معلمان شاغل در مناطق دوزبانه ایران هیچ گونه آموزش تخصصی برای کار در چنین کلاس هایی ندیده اند و این امر به پیامدهایی چون افت تحصیلی کودکان دوزبانه، ترک تحصیل زودهنگام و افزایش نابرابری آموزشی انجامیده است. بر اساس یافته ها، راهکارهای موثر عبارتند از: طراحی برنامه درسی انتقال تدریجی (از زبان اول به زبان دوم)، آموزش ضمن خدمت معلمان مبتنی بر رویکرد چندفرهنگی و ترجمه ای (translanguaging)، تغییر نگرش سیاست گذاران به دوزبانگی از «مشکل» به «منبع یادگیری»، و تدوین شیوه های ارزشیابی منصفانه و عادلانه.

کلیدواژه ها:

کودکان دوزبانه ، چالش های معلمان ، تدریس دوزبانه ، تداخل زبانی ، آموزش چندفرهنگی ، سنجش تحصیلی