توسعه سواد دیجیتال و تقویت تفکر انتقادی در دانشآموزان ابتدایی: راهکارها و چالشها

در عصر تحول دیجیتال، توسعه سواد دیجیتال و تقویت تفکر انتقادی از مهم ترین اهداف نظام های آموزشی، به ویژه در دوره ابتدایی، به شمار می رود. پژوهش حاضر با هدف بررسی راهکارها و چالش های توسعه سواد دیجیتال در راستای تقویت تفکر انتقادی دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شد. این پژوهش از نوع توصیفی–همبستگی بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان پایه های سوم تا ششم مدارس دولتی و غیردولتی شهرستان کاشمر در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۳ بود که از میان آنان ۳۵۰ نفر به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند. داده ها با استفاده از پرسشنامه استاندارد سواد دیجیتال مبتنی بر چارچوب DigComp و پرسشنامه تفکر انتقادی کالیفرنیا گردآوری و با بهره گیری از نرم افزار SPSS و آزمون های همبستگی پیرسون، رگرسیون چندگانه و تحلیل واریانس تجزیه و تحلیل شدند. یافته ها نشان داد بین سواد دیجیتال و تفکر انتقادی رابطه ای مثبت و معنادار (r=۰/۴۸۲،۰۰۱/۰p<) وجود دارد. همچنین ابعاد «جست وجو و ارزیابی اطلاعات»، «خلق محتوا» و «ارتباط و همکاری دیجیتال» توانستند به طور معناداری تفکر انتقادی را پیش بینی کنند، در حالی که ابعاد «امنیت دیجیتال» و «درک و استفاده از فناوری» نقش معناداری نداشتند. نتایج پژوهش بر ضرورت تلفیق آموزش سواد دیجیتال با برنامه های درسی، توانمندسازی معلمان، بهره گیری از روش های یادگیری فعال و فراهم سازی فرصت های برابر دسترسی به فناوری تاکید دارد. توجه هم زمان به سواد دیجیتال و تفکر انتقادی می تواند زمینه ساز تربیت دانش آموزانی آگاه، تحلیل گر و مسئولیت پذیر در جامعه دیجیتال امروز باشد.

کلیدواژه ها:

آموزش ابتدایی ، تفکر انتقادی ، دانش آموزان ابتدایی ، سواد دیجیتال ، فناوری آموزشی.