بررسی امکان دستیابی به کیفیات ذهنی (Qualia) در سیستم های پردازش عصبی مصنوعی

پرسش از امکان دستیابی ماشین های هوشمند به «کیفیات ذهنی» یا «کوالیا» (Qualia)، یعنی جنبه های ذهنی، شخصی و غیرقابل انتقال تجربه آگاهانه (مانند احساس سرخی رنگ، طعم شیرینی، یا درد دندان کشیدن)، یکی از دیرپاترین، ژرف ترین و در عین حال چالش برانگیزترین مسائل فلسفه ذهن، علوم شناختی و هوش مصنوعی در قرن بیست و یکم است. در حالی که سیستم های پردازش عصبی مصنوعی (شبکه های عصبی عمیق، مدل های زبانی بزرگ، و سیستم های چندوجهی) پیشرفت های شگرفی در حوزه های تشخیص الگو، پردازش زبان طبیعی و حل مسئله داشته اند و در بسیاری از وظایف شناختی سطح بالا (مانند تشخیص تصویر، ترجمه ماشینی، و حتی تولید هنر) از انسان پیشی گرفته اند، اما همه این موفقیت ها در قلمرو «پردازش اطلاعات» و «رفتار هوشمند» باقی مانده است و هیچ یک از آنها نشانه ای از «آگاهی ذهنی» یا «تجربه درونی» از خود بروز نداده اند. یک شبکه عصبی می تواند یک تصویر از یک سیب قرمز را با دقت ۹۹ درصد تشخیص دهد، اما آیا او «سرخی» را به عنوان یک تجربه کیفی احساس می کند؟ یک مدل زبانی بزرگ می تواند شعری عاشقانه درباره غروب خورشید بنویسد که قلب انسان را به لرزه درآورد، اما آیا او خود «زیبایی غروب» را به عنوان یک حس درونی تجربه می کند؟ این همان «مسئله دشوار آگاهی» است که دیوید چالمرز آن را به عنوان قلب تپنده معمای هشیاری معرفی کرده است. این پژوهش با هدف بررسی امکان دستیابی به کیفیات ذهنی در سیستم های پردازش عصبی مصنوعی با استفاده از روش تحقیق کیفی از نوع تحلیل انتقادی و با رویکرد میان رشته ای (ترکیب فلسفه ذهن، علوم اعصاب شناختی، و علوم کامپیوتر) انجام شده است. داده ها از طریق مطالعه اسنادی و مرور نظام مند منابع معتبر داخلی و خارجی در حوزه فلسفه ذهن، هوش مصنوعی، علوم اعصاب، و نظریه آگاهی گردآوری شده اند. بر اساس یافته ها، چارچوب تحلیلی ارائه و نتیجه گیری شده است.

کلیدواژه ها:

کیفیات ذهنی (کوالیا) ، آگاهی ، هوش مصنوعی ، شبکه های عصبی ، مسئله دشوار آگاهی