استراتژی های برتر برای دانش آموزان موفق

پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت بندی استراتژی های برتر برای دانش آموزان موفق در دوره متوسطه اول و ارائه مدلی جامع برای موفقیت تحصیلی انجام شد. روش پژوهش از نوع ترکیبی با طرح متوالی اکتشافی بود که در بخش کیفی با استفاده از تحلیل تماتیک و مصاحبه با ۳۰ نفر از دانش آموزان موفق، معلمان با تجربه و مشاوران تحصیلی، استراتژی های کلیدی موفقیت استخراج گردید و در بخش کمی، پرسشنامه ای بر اساس یافته های کیفی طراحی و توسط ۴۰۰ نفر از دانش آموزان پایه نهم شهر تهران تکمیل شد. ابزارهای بخش کیفی شامل راهنمای مصاحبه نیمه ساختاریافته و چک لیست تحلیل محتوا و در بخش کمی شامل پرسشنامه محقق ساخته سنجش استراتژی های موفقیت با ۴۸ گویه و هشت مولفه بود که روایی و پایایی آن تایید شد. داده های کیفی با روش تحلیل تماتیک و داده های کمی با آزمون های تحلیل عاملی تاییدی، آزمون تی تک نمونه ای و تحلیل واریانس با نرم افزارهای تخصصی تحلیل شدند. یافته های بخش کیفی به استخراج ۸ مولفه اصلی و ۴۸ شاخص برای استراتژی های موفقیت تحصیلی منجر شد که در هشت حوزه شامل برنامه ریزی و مدیریت زمان، مهارت های مطالعه و یادگیری، انگیزش و هدف گذاری، خودتنظیمی و فراشناخت، مشارکت فعال در کلاس، مدیریت استرس و سلامت روان، استفاده از منابع و فناوری های آموزشی، و ارتباط موثر با معلمان و همسالان طبقه بندی شدند. در بخش کمی، نتایج تحلیل عاملی تاییدی نشان داد که مدل هشت عاملی استراتژی های موفقیت از برازش مطلوبی برخوردار است. همچنین، نتایج آزمون تی تک نمونه ای نشان داد که تمامی هشت مولفه به طور معناداری بالاتر از سطح متوسط ارزیابی شده اند و بالاترین میانگین مربوط به برنامه ریزی و مدیریت زمان و کمترین مربوط به مدیریت استرس و سلامت روان بود که نشان دهنده ضرورت توجه بیشتر به مولفه های روانی-سلامتی در برنامه های آموزشی است. نتایج تحلیل واریانس نشان داد که بین دانش آموزان با سطوح مختلف پیشرفت تحصیلی، در استفاده از استراتژی ها تفاوت معناداری وجود دارد و دانش آموزان موفق، به طور معناداری از استراتژی های موثرتری استفاده می کنند. بر اساس یافته ها، موفقیت تحصیلی نتیجه تعامل پیچیده ای از عوامل شناختی، فراشناختی، انگیزشی، رفتاری و محیطی است و دانش آموزان موفق، ترکیبی متوازن از استراتژی های برنامه ریزی، مطالعه فعال، خودتنظیمی، انگیزش، مشارکت، مدیریت استرس، استفاده از منابع و ارتباط موثر را به کار می گیرند. با وجود محدودیت هایی مانند ماهیت خودگزارش دهی و محدود بودن به جامعه شهری، پیشنهاد می شود که نظام آموزشی کشور با گنجاندن آموزش استراتژی های موفقیت در برنامه های درسی، توانمندسازی معلمان در شناسایی و پرورش این استراتژی ها، و نیز ارائه مشاوره های تحصیلی فردی شده، به تدریج به سمت تربیت دانش آموزان موفق و خودراهبر حرکت کند.

کلیدواژه ها:

استراتژی های موفقیت ، موفقیت تحصیلی ، برنامه ریزی ، خودتنظیمی ، انگیزش ، مهارت های مطالعه