از داده تا تصمیم؛ داشبوردهای هوشمند مدیریت بحران در هلال احمر

پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش داشبوردهای هوشمند مدیریت بحران در تبدیل داده های خام به تصمیمات عملیاتی موثر در جمعیت هلال احمر و ارائه مدلی برای تبیین مکانیسم های اثرگذاری این ابزارها بر فرآیندهای مدیریت بحران انجام شد. روش پژوهش از نوع ترکیبی با طرح متوالی اکتشافی بود که در بخش کیفی با استفاده از تحلیل تماتیک و مصاحبه با ۲۵ نفر از مدیران، کارشناسان و اپراتورهای مراکز کنترل و هماهنگی عملیات هلال احمر، مولفه ها و شاخص های داشبوردهای هوشمند مدیریت بحران استخراج گردید و در بخش کمی، پرسشنامه ای بر اساس یافته های کیفی طراحی و توسط ۳۸۰ نفر از کارشناسان و مدیران هلال احمر استان های مختلف کشور تکمیل شد. ابزارهای بخش کیفی شامل راهنمای مصاحبه نیمه ساختاریافته و چک لیست تحلیل محتوا و در بخش کمی شامل پرسشنامه محقق ساخته با ۴۲ گویه و هشت مولفه بود که روایی و پایایی آن تایید شد. داده های کیفی با روش تحلیل تماتیک و داده های کمی با آزمون های تحلیل عاملی تاییدی، آزمون تی تک نمونه ای و مدل سازی معادلات ساختاری با نرم افزارهای تخصصی تحلیل شدند. یافته های بخش کیفی به استخراج ۸ مولفه اصلی و ۴۲ شاخص برای داشبوردهای هوشمند مدیریت بحران منجر شد که شامل جمع آوری و یکپارچه سازی داده ها، تحلیل و پردازش لحظه ای، پیش بینی و هشدار زودهنگام، نمایشگرهای دیداری و تعاملی، پشتیبانی از تصمیم گیری، هماهنگی بین بخشی، ارزیابی عملکرد و آموزش و توانمندسازی نیروی انسانی بود. در بخش کمی، نتایج تحلیل عاملی تاییدی نشان داد که مدل هشت عاملی از برازش مطلوبی برخوردار است. همچنین، نتایج آزمون تی تک نمونه ای نشان داد که تمامی مولفه ها به طور معناداری بالاتر از سطح متوسط ارزیابی شده اند و بالاترین میانگین مربوط به تحلیل و پردازش لحظه ای و پشتیبانی از تصمیم گیری و کمترین مربوط به آموزش و توانمندسازی نیروی انسانی بود. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که داشبوردهای هوشمند با ضریب مسیر ۴۸/۰ بر کیفیت تصمیم گیری در مدیریت بحران تاثیر مستقیم دارند و نقش واسطه ای هماهنگی بین بخشی با ضریب غیرمستقیم ۲۲/۰ در این رابطه تایید شد. بر اساس یافته ها، داشبوردهای هوشمند مدیریت بحران با یکپارچه سازی داده های پراکنده، تحلیل لحظه ای اطلاعات، پیش بینی روندهای بحران، ارائه نمایشگرهای دیداری و تعاملی، و پشتیبانی از تصمیم گیری های مبتنی بر شواهد، می توانند به عنوان یک ابزار راهبردی و عملیاتی، به تبدیل داده های خام به بینش های عملی و تصمیمات موثر در مدیریت بحران کمک کنند و این رویکرد، با کاهش زمان پاسخ دهی، افزایش دقت تصمیم گیری، بهبود هماهنگی بین بخشی و ارتقای کیفیت خدمات امدادی، می تواند به نجات جان بیشتر و کاهش خسارات در بحران ها منجر شود. با وجود محدودیت هایی مانند محدود بودن به جامعه آماری هلال احمر و وابستگی به خودگزارش دهی، پیشنهاد می شود که این سازمان با سرمایه گذاری در زیرساخت های داده، توانمندسازی نیروی انسانی، یکپارچه سازی سامانه های اطلاعاتی و تدوین استانداردهای داشبوردهای هوشمند، به تدریج به سمت بلوغ داده محوری و مدیریت هوشمند بحران حرکت کند.

کلیدواژه ها:

داشبورد هوشمند ، مدیریت بحران ، تصمیم گیری مبتنی بر داده ، هلال احمر ، پیش بینی و هشدار ، هماهنگی بین بخشی