بررسی رابطه سبک رهبری مدیران و رضایت شغلی معلمان

پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه سبک رهبری مدیران و رضایت شغلی معلمان در مدارس ابتدایی شهر تهران و ارائه مدلی برای تبیین نقش واسطه ای جو سازمانی در این رابطه انجام شد. روش پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی با رویکرد مدل سازی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری شامل تمامی معلمان مدارس ابتدایی مناطق ۲۲گانه شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۴-۱۴۰۳ بود که با روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای، تعداد ۴۲۰ نفر انتخاب شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسشنامه سبک رهبری (با سه مولفه رهبری تحول گرا، رهبری تبادلی و رهبری عدم مداخله)، پرسشنامه رضایت شغلی و پرسشنامه جو سازمانی بود که روایی و پایایی آن ها تایید شد. داده ها با استفاده از ضریب همبستگی پیرسون، تحلیل رگرسیون چندگانه و مدل سازی معادلات ساختاری با نرم افزارهای تخصصی تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که رهبری تحول گرا با رضایت شغلی (۵۳/۰=r) و با جو سازمانی (۵۶/۰=r) رابطه مثبت و معناداری دارد، در حالی که رهبری تبادلی با رضایت شغلی (۳۲/۰=r) و با جو سازمانی (۳۴/۰=r) رابطه مثبت و معنادار ولی ضعیف تری دارد و رهبری عدم مداخله با رضایت شغلی (۴۶/۰-=r) و با جو سازمانی (۴۴/۰-=r) رابطه منفی و معناداری دارد. همچنین، جو سازمانی با رضایت شغلی (۵۸/۰=r) رابطه مثبت و معناداری دارد. نتایج مدل سازی معادلات ساختاری نشان داد که رهبری تحول گرا با ضریب مسیر ۴۶/۰ بر رضایت شغلی تاثیر مستقیم دارد و با ضریب مسیر ۲۴/۰ از طریق جو سازمانی بر رضایت شغلی تاثیر غیرمستقیم دارد و نقش واسطه ای جو سازمانی در این رابطه تایید شد. در مقابل، رهبری عدم مداخله با ضریب مسیر ۳۸/۰- بر رضایت شغلی تاثیر مستقیم منفی دارد و با ضریب مسیر ۲۲/۰- از طریق جو سازمانی بر رضایت شغلی تاثیر غیرمستقیم منفی دارد. از میان مولفه های رهبری، ترغیب ذهنی و انگیزش الهام بخش بیشترین تاثیر مثبت و مدیریت استثنا با رویکرد منفی و رهبری عدم مداخله بیشترین تاثیر منفی را بر رضایت شغلی داشتند. نتایج تحلیل چندگروهی نشان داد که مدل پژوهش از نظر جنسیت معلمان تفاوت معناداری ندارد، اما در گروه های سابقه کار تفاوت های جزئی مشاهده شد و معلمان با سابقه بیشتر، تاثیر بیشتری از رهبری تحول گرا بر رضایت شغلی خود دریافت کردند. بر اساس یافته ها، سبک رهبری تحول گرا با ایجاد چشم انداز مشترک، انگیزش الهام بخش، ترغیب ذهنی، توجه فردی و ایجاد جو سازمانی مثبت و حمایت گر، می تواند به طور مستقیم و غیرمستقیم (از طریق بهبود جو سازمانی) به افزایش رضایت شغلی معلمان کمک کند، در حالی که سبک های رهبری عدم مداخله و تبادلی صرف، با ایجاد جو سازمانی منفی و عدم حمایت، به کاهش رضایت شغلی و افزایش دلسردی و بی انگیزگی معلمان منجر می شوند. با وجود محدودیت هایی مانند ماهیت مقطعی پژوهش و وابستگی به خودگزارش دهی، پیشنهاد می شود که نظام آموزشی کشور با توانمندسازی مدیران در سبک های رهبری تحول گرا، بازنگری در برنامه های گزینش و ارتقای مدیران، و ایجاد جو سازمانی مثبت و حمایت گر در مدارس، به تدریج به سمت افزایش رضایت شغلی و تعهد سازمانی معلمان حرکت کند.

کلیدواژه ها:

سبک رهبری ، رهبری تحول گرا ، رضایت شغلی ، جو سازمانی ، معلمان ، مدارس ابتدایی