مقایسه دیدگاه های میشل فوکو و امیل دورکم در زمینه جامعه شناسی کیفری

کیفر یکی از بنیادی ترین و درعین حال پیچیده ترین پدیده های اجتماعی است که در طول تاریخ، همواره پیوندی تنگاتنگ با عناصر اجتماعی و قوای حاکمیتی داشته است. درک صحیح این پدیده از اهمیت حیاتی برخوردار است؛ تا با تمرکز بر ماهیت کیفر، به شناخت عناصر اساسی آن نائل شده و از انحراف و تقلیل آن به ویژگی ها و کارکرد کیفر مصون باشیم. کیفر به عنوان نهادی اجتماعی، دارای اوصاف مخصوصی است که ناظر به ماهیت آن است. باوجود عوامل تاثیرگذار متعدد، این نوشتار به نقش دو عنصر مهم یعنی «پدیده اجتماعی» و «قدرت» و رابطه آن با کیفر می پردازد. چنین موضوعی باعث شناخت جایگاه اجتماعی کیفر و ارتباط آن با دیگر کلان پدیده های اجتماعی شده و در عین حال نقش سازوکار قدرت و شبکه های آن در حوزه نظام کیفری مورد ارزیابی قرار می گیرد. پژوهش حاضر با رویکردی میان رشته ای و با بهره گیری از روش توصیفی–تحلیلی، به بررسی ماهیت کیفر از منظر جامعه شناسی کیفری و با تکیه بر آرای امیل دورکم و میشل فوکو می پردازد. بر این اساس و از رهگذر روش شناسی اختصاصی هر یک، اهمیت نگاه جامعوی به پدیده کیفر و همچنین نفی آورده های قدرت سنتی از ساحت کیفر و توجه به دستاوردهای نظریه نوین قدرت در پرتو رویکرد پست مدرنیسم بیان می شود. نهایتا با تلفیق یافته های دو رویکرد، ضمن تاکید بر توسل هم زمان و هماهنگ به هردو جنبه اجتماعی بودن کیفر و ارتباط آن با قدرت، نظریه کنترل اجتماعی، به ویژه خوانش خودکنترلی از آن، مورد توجه قرار می گیرد. بنابراین، تبیین روش شناسی مورد اتخاذ این دو اندیشمند، تحلیل انواع قدرت و ویژگی های آن و همچنین تلفیق یافته های ایشان در فصل های این نوشتار بررسی می شود.

کلیدواژه ها:

انضباط ، پدیده اجتماعی ، خودکنترلی ، مجازات ، مکانیسم های قدرت ، همبستگی اجتماعی