تقابل و پیوند ادبیات کلاسیک فارسی با رمانتیسم انگلیسی در غزلیات وحشی بافقی

ادبیات کلاسیک فارسی با تکیه بر سنت های بلاغی، وزن عروضی و جهان بینی عرفانی اخلاقی، همواره در تقابل با برخی مولفه های رمانتیسم اروپایی نظیر فردگرایی افراطی، احساسات خام و طبیعت گرایی محض تصور شده است. با این حال، غزلیات وحشی بافقی (۹۳۹ ۹۹۱ قمری) به عنوان یکی از برجسته ترین نمونه های مکتب وقوع در شعر فارسی، پیوندهایی شگرف با رمانتیسم انگلیسی سده های هجدهم و نوزدهم نشان می دهد. پژوهش حاضر با روش تحلیلی توصیفی و با تکیه بر جامعه شناسی ادبیات لوسین گلدمن (ساختارگرایی تکوینی) به بررسی تقابل و پیوند میان این دو گفتمان شعری می پردازد. یافته ها نشان می دهد که وحشی بافقی در عین وفاداری به قالب غزل کلاسیک، با برجسته سازی «من» شاعرانه، توصیف عینی عشق زمینی، کاربرد نمادهای طبیعت در خدمت احساسات فردی، و نگاه تراژیک به جدایی، مفاهیمی پیشامی کند که قرن ها بعد در اشعار ویلیام وردزورث، جان کیتس و لرد بایرون به شکل نظام یافته ای ظاهر می شود. این پیوند نه از سر تاثیرپذیری مستقیم، بلکه از «هم باشی جهان بینی ها» در بسترهای اجتماعی فرهنگی مشابه (گذار از سنت به مدرنیته، فردیت یابی و بحران هویت) ناشی می گردد. در عین حال، تقابل بنیادین در التزام به فرم کلاسیک (وزن و قافیه) در آثار وحشی در برابر گسست فرمی شاعران رمانتیک انگلیسی، بیانگر مرزهای ناشکسته سنت در جامعه ایرانی سده دهم هجری است. نتایج پژوهش بر ضرورت بازخوانی میان فرهنگی متون کلاسیک فارسی و امکان گفتگوی سنت ادبی ایران با جریان های بزرگ جهانی تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

وحشی بافقی ، رمانتیسم انگلیسی ، غزل ، مکتب وقوع ، جامعه شناسی ادبیات ، لوسین گلدمن