تحلیل پیوند حکمرانی، مدیریت و برنامه ریزی در سازمان دهی فضای شهر

پویایی و پیچیدگی روزافزون شهرهای معاصر، سازمان دهی فضای شهری را از یک امر صرفا کالبدی به پدیده ای چندبعدی و نهادی تبدیل کرده است. پژوهش حاضر با هدف «تحلیل پیوند متقابل حکمرانی، مدیریت و برنامه ریزی در سازمان دهی فضای شهر» تدوین شده است. روش این پژوهش کیفی و از نوع توصیفی-تحلیلی بوده و با رویکرد فراتحلیل متون نظری و استدلال منطقی انجام شده است. یافته های تحلیلی نشان می دهد که تفکیک کارکردی این سه حوزه، منجر به بروز «آنتروپی فضایی» و بی عدالتی در توزیع خدمات می شود؛ درحالی که پیوند آن ها در یک چارچوب نهادی یکپارچه، فضا را به بستر تحقق دموکراسی محلی تبدیل می کند. نتیجه گیری حاکی از آن است که برنامه ریزی به عنوان «مغز متفکر و چشم اندازساز»، مدیریت به عنوان «بازوی اجرایی و تخصیص منابع» و حکمرانی به عنوان «بستر مشارکت و مشروعیت بخش»، یک زیست بوم (اکوسیستم) جدایی ناپذیر را تشکیل می دهند که نقص در هر یک، به تولید فضاهای شهری گسیخته و ناکارآمد می انجامد. یافته ها نشان می دهد که حکمرانی به عنوان چارچوب نهادی و هنجاری، مدیریت به عنوان عرصه اجرا و برنامه ریزی به عنوان ابزار فنی-تکنیکی، سه رکن جدایی ناپذیر در سازمان دهی فضای شهر هستند که پیوند میان آن ها در قالب الگوهای هم افزایی، تعارض و سازش قابل تبیین است. تحول از دولت محوری به حکمرانی شبکه ای و از برنامه ریزی دستوری به برنامه ریزی مشارکتی و راهبردی، بازتعریف بنیادین این پیوندها را ضروری ساخته است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که کارآمدی سازمان دهی فضای شهر در گرو ایجاد سازوکارهای هماهنگی نهادی، شفافیت در توزیع اختیارات و تقویت ظرفیت های مشارکت پذیری شهروندان است.

کلیدواژه ها:

حکمرانی شهری ، مدیریت شهری ، برنامه ریزی فضایی ، سازمان دهی فضا ، عدالت فضایی