شناسایی و اولویت بندی خطرات ایمنی در کارگاه های ساختمانی

صنعت ساخت وساز به دلیل ماهیت پویا، تغییر مداوم شرایط کارگاهی و تعدد پیمانکاران، همواره یکی از پرمخاطره ترین بخش های صنعتی محسوب می شود؛ از این رو، شناسایی و رتبه بندی خطرات ایمنی برای تخصیص بهینه منابع و کاهش نرخ حوادث نقشی حیاتی دارد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت بندی خطرات ایمنی در کارگاه های ساختمانی با استفاده از روش تصمیم گیری چندمعیاره فازی انجام شده است. این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد آمیخته (کیفی-کمی) است. جامعه آماری پژوهش را خبرگان، مهندسان عمران، کارشناسان ارشد HSE و سرپرستان کارگاه با حداقل ۷ سال سابقه کار مرتبط تشکیل دادند که از میان آن ها ۱۵ نفر به روش نمونه گیری هدفمند به عنوان پنل نهایی انتخاب شدند. ابزار جمع آوری داده ها شامل مصاحبه های نیمه ساختاریافته و پرسشنامه مقایسات زوجی فازی بر اساس طیف ۹ ساعتی ساعتی بود. در فاز اول، خطرات در ۵ گروه اصلی (کار در ارتفاع، فیزیکی-مکانیکی، الکتریکی، مدیریتی-رفتاری، و ارگونومیک-بهداشتی) شناسایی شدند و در فاز دوم، با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی فازی مبتنی بر روش آنالیز توسعه ای چانگ و بهره گیری از نرم افزار Expert Choice اولویت بندی گردیدند. یافته های پژوهش نشان داد که در میان معیارهای ارزیابی، معیار «شدت پیامد» با وزن نهایی ۰.۵۱۵ بیشترین اهمیت را دارد و معیارهای «احتمال وقوع» با وزن ۰.۳۲۲ و «میزان مواجهه» با وزن ۰.۱۶۳ در رتبه های بعدی قرار گرفتند. همچنین نرخ ناسازگاری ادغام شده ماتریس ها (۰.۰۳۴CR = ) سازگاری بالای قضاوت ها را تایید کرد. در میان گروه های خطر، «خطرات کار در ارتفاع» با وزن نهایی ۰.۳۸۵ در رتبه نخست اولویت قرار گرفت و پس از آن، «خطرات فیزیکی و مکانیکی» با وزن ۰.۲۶۸، «خطرات الکتریکی» با وزن ۰.۱۵۴، «خطرات مدیریتی و رفتاری» با وزن ۰.۱۱۳ و «خطرات ارگونومیک و بهداشتی» با وزن ۰.۰۸۰ به ترتیب در رتبه های دوم تا پنجم ایستادند. نتایج این پژوهش نشان می دهد که برنامه ریزی های ایمنی در کارگاه های ساختمانی باید در وهله اول بر کنترل های مهندسی سقوط از ارتفاع و ریزش گود متمرکز شده و هم زمان با اصلاح زیرساخت های مدیریتی و آموزشی، از بروز حوادث فاجعه آمیز پیشگیری نمایند.

کلیدواژه ها:

ایمنی کارگاه ساختمانی ، ارزیابی ریسک ، تحلیل سلسله مراتبی فازی ، اولویت بندی خطرات