بررسی رابطه محیط های یادگیری هوشمند، سواد دیجیتال، مشارکت فعال دانش آموزان و اثربخشی فرایند آموزش

امروزه نظام های آموزشی در سراسر جهان تحت تاثیر تحولات گسترده فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی، با تغییرات بنیادینی در شیوه های آموزش، یادگیری و ارزشیابی مواجه شده اند. ظهور فناوری های نوین دیجیتال، توسعه اینترنت پرسرعت، گسترش رایانش ابری، هوش مصنوعی، کلان داده ها، اینترنت اشیا و سامانه های یادگیری الکترونیکی موجب شده است که آموزش از قالب سنتی و معلم محور فاصله گرفته و به سمت محیط های یادگیری هوشمند، تعاملی و یادگیرنده محور حرکت کند. در چنین شرایطی، دیگر هدف آموزش صرفا انتقال اطلاعات نیست، بلکه فراهم ساختن بستری برای پرورش مهارت های قرن بیست ویکم، یادگیری مادام العمر، تفکر انتقادی، حل مسئله، خلاقیت، همکاری و سواد دیجیتال از مهم ترین اهداف نظام های آموزشی محسوب می شود. بنابراین، بررسی عوامل موثر بر کیفیت و اثربخشی آموزش در محیط های نوین یادگیری به یکی از مهم ترین دغدغه های پژوهشگران حوزه تعلیم و تربیت تبدیل شده است. یکی از مهم ترین دستاوردهای تحول دیجیتال در آموزش، شکل گیری محیط های یادگیری هوشمند است. محیط یادگیری هوشمند، بستری فناورانه و انعطاف پذیر است که با بهره گیری از هوش مصنوعی، تحلیل داده های یادگیری، سیستم های توصیه گر، یادگیری تطبیقی، واقعیت افزوده، واقعیت مجازی، سامانه های مدیریت یادگیری و فناوری های نوین آموزشی، فرآیند آموزش را متناسب با ویژگی ها، توانایی ها، نیازها و علایق هر یادگیرنده شخصی سازی می کند. این محیط ها قادرند عملکرد دانش آموزان را به صورت مستمر پایش کرده، نقاط قوت و ضعف آنان را شناسایی نمایند، بازخوردهای فوری ارائه دهند و مسیر یادگیری مناسب هر فرد را طراحی کنند. چنین ویژگی هایی سبب شده است که محیط های یادگیری هوشمند نسبت به شیوه های سنتی آموزش، کارآمدتر، انعطاف پذیرتر و اثربخش تر تلقی شوند. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی رابطه محیط های یادگیری هوشمند، سواد دیجیتال، مشارکت فعال دانش آموزان و اثربخشی فرایند آموزش پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که محیط های یادگیری هوشمند از طریق ارتقای سواد دیجیتال و افزایش مشارکت فعال دانش آموزان، نقش موثری در بهبود کیفیت یاددهی–یادگیری و افزایش اثربخشی فرایند آموزش دارند. بنابراین، توسعه زیرساخت های هوشمند آموزشی، توانمندسازی معلمان و دانش آموزان در حوزه سواد دیجیتال و بهره گیری از روش های نوین و تعاملی آموزش، از مهم ترین راهکارهای ارتقای نظام تعلیم و تربیت و تحقق یادگیری پایدار در عصر دیجیتال به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

محیط یادگیری ، یادگیری هوشمند ، سواد دیجیتال ، مشارکت فعال ، دانش آموزان ، آموزش اثربخش