سیر کاربرد معنایی شیطان و غول در شعر دوره جاهلی تا پایان دوره اموی

هر واژه نمود یک تحول اجتماعی است؛ نمودی از احوالات مشترک افراد یک جامعه در مراحل مختلف حیات آن جامعه، و چون عوامل اجتماعی، اقتصادی و سیاسی که در بنای حیات اجتماعی موثرند، تحول دائم دارند، معانی واژه ها نیز دائما در تحول اند. از آنجا که معناشناسی لغات یکی از ابزارهای لازم در دستیابی به تفسیر صحیح آن ها است، از این رو اهل فن از همان سده های نخست، تلاش و کوشش درخوری برای یافتن معنای واژه های به کار رفته در شعر نموده اند که تحقیق و کاوش در این فن هنوز هم ادامه دارد. ایشان برای دست یافتن بدین هدف از روش های متعددی بهره جسته اند، اما در نوشته حاضر با رویکردی متفاوت و نو به سیر کاربرد معنایی اشعار پرداخته شده است. در این روش معناشناسی یک واژه طی دو مرحله انجام می گردد. در مرحله نخست، چگونگی زایش و سپس تحول یک واژه در طول زمان بررسی می گردد. واژه «شیطان» که به دفعات در قرآن کریم آمده است، از پیدایش لفظ تا کسب مفهوم قرآنی اش تحول قابل ملاحظه ای داشته است. با معناشناسی این واژه به روش تاریخی، معلوم می شود بر خلاف تصور اکثر اهل لغت، لفظ «شیطان» اشتقاقی از ریشه «شطن» به معنی دور شد یا «شیط» به معنی سوخت و هلاک شد، نیست، بلکه در پیدایش این کلمه و حتی تحول معنای آن تا مفهوم قرآنی اش انتقال معانی حسی مقدم بوده است. شیطان فریبنده آدم و حوا، بزرگترین مانع بشریت برای رسیدن به کمال، و موجودی است که در همه قرون و اعصار از بدو آفرینش آدم ابوالبشر تا قیام قیامت در پی اغوا و اغفال نوع بشر بوده؛ و به عزت الهی سوگند یاد کرده که انسان ها را گمراه کند. اصل واژه شیطان مفاهیم گسترده ای را در بر دارد و هر موجود موذی، سرکش و طغیانگر را شامل می شود. پژوهش حاضر با توجه به این موضوع و با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، بر آن است سیر کاربرد معنایی شیطان و غول را در شعر دوره جاهلی تا پایان دوره اموی به نگارش در آورده و بررسی نماید. هدف از این تحقیق نیز، بررسی معانی و مفاهیم واژه شیطان و غول در شعر دوره جاهلی تا پایان دوره اموی و بررسی تغییر و تحولات معنایی شیطان و غول در طول سه دوره مذکور است.

کلیدواژه ها:

کاربرد معنایی ، شیطان ، غول ، شعر ، دوره جاهلی ، دوره اموی