بررسی بن مایه های اساطیری کهن الگوی سایه بر پایه نظریه یونگ در۵۰ داستان عامیانه

یکی از مهم ترین رویکردهای روانشناسی نقد ادبی معاصر، بررسی آثار ادبی از منظر کهن الگویی یونگ است. کهن الگوها مجموعه ای از تجربیات، افکار غریزی و رفتارهای مشترک نسل بشری است که نمود آن را می توان در طول تاریخ به شکل رقص، آیین های جمعی و مذهبی، آثار ادبی و هنری مشاهده کرد. یکی از مهم ترین کهن الگوها از نظر یونگ کهن الگوی سایه است. سایه هرآن چیزی است که فرد از تایید آن در مورد خودش سر باز می زند و همیشه از سوی آن تحت فشار است. این کهن الگو مسبب بروز رفتارهای ناخوشایند و نمود افکار، خواسته های ناپسند اجتماعی است که در مواقع ضعف و بحران ظاهر می شود و عدم توفیق در شناخت آن گاهی بشر را به نابودی می کشاند. در این میان قصه های عامیانه به عنوان اصلی ترین بستر نمود باورها و اعتقادات جمعی اقوام، مهم ترین منبع معتبر برای بررسی کهن الگوها و باورهای جمعی شناخته می شود که به صورت سینه به سینه و نسل به نسل روایت شده و به دست ما رسیده است و می توان از خلال آن به ریشه ها و عمق باورها و سنن جمعی یک قوم دست یافت. از این رو در این مقاله نویسندگان با انتخاب ۵۰ داستان از قصه های عامیانه و تحلیل آنها از منظر کهن الگویی، به بررسی نمود و رویکرد کهن الگوی سایه در آنها پرداخته اند. این داستان ها همگی از ویژگی مهم ما در داستان بودن برخوردارند. به طوری که ساختار و محتوای آنها قابل تعمیم به قصه های دیگر است. در این پژوهش با بررسی میزان بسامد و بازتاب کهن الگوی سایه مطابق نظریه یونگ مشخص شد که در متن قصه ها دو بعد مثبت و منفی سایه به شکل ۹ تیپ با کارکردهای مختلف حضور دارد.

کلیدواژه ها:

یونگ