تطور ماهیت معشوق در شعر فارسی (از سبک خراسانی تا سبک هندی)

عشق، ودیعه ای الهی است که در نهاد انسان قرار گرفته و یکی از مهم ترین مضامین ادبیات هر سرزمینی است. عاشق و معشوق دو رکن اصلی در عشق هستند. جلوه های عاشق، معشوق و مفهوم عشق در ادوار مختلف به اقتضای شرایط سیاسی، فرهنگی و اجتماعی تغییر کرده است. معشوق به دو نوع مجازی (معشوق زمینی) و حقیقی (معشوق الهی و روحانی) تقسیم می شود. در این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی، تطور ها و تحولات جلوه های معشوق بررسی شده است تا روند تغییرات مفهوم و ماهیت معشوق و خصلت ها و ویژگی های آن در ادوار شعر فارسی (از سبک خراسانی تا سبک هندی) مشخص شود. از میان پنج دوره شعر فارسی، ۲۲ شاعر برجسته از پنج دوره شعر فارسی انتخاب شده و در اشعار آن ها، ویژگی ها و تجلی های مختلف معشوق بررسی شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که در دوره خراسانی، معشوق جلوه ای زمینی دارد و در طی دوره آذربایجانی به معشوق حقیقی نزدیک تر شده و در سبک عراقی به دلیل ورود عرفان به شعر، ماهیتی کاملا حقیقی می یابد. در دوره سبک هندی و وقوع، معشوق ماهیت تلفیقی مجازی - حقیقی یافته است.

کلیدواژه ها:

عشق