نقد و تحلیل قصه های «حی بن یقظان» و «سلامان و ابسال» با روایت ابن سینا، جامی و ابن طفیل اندلسی

چکیده ابن سینا، جامی و ابن طفیل اندلسی با تاثیر از حنین بن اسحاق - علاوه بر آثار متنوع خود- قالب قصه را نیز برای تبیین اندیشه های مجرد به کار برده اند. دو قصه حی بن یقظان و سلامان و ابسال با روایت های متفاوت سه اندیشمند، متمایز با نمونه های مشابه؛ یعنی قصه های عامیانه است. این قالب با شیوه بیان ویژه، مورد اعتنای اهل فلسفه واقع شده تا با بهره گیری از ساختار قصه، جهان بینی خود را به روش رمز و نماد و استعاره بازگو نمایند. سخن اصلی جستار حاضر این است که در روایت ابن سینا و جامی، جهان عین و ابژه مورد عنایت واقع نمی شود؛ چنان که زبان روایی این دو متضمن الگوهایی است که بر پایه آن، مفاهیم ویژه ای از جمله عدم التفات به جهان پیرامون، بی اعتباری جهان مادی و اهمیت خلوت بر جلوت آشکارتر است. این شیوه جهانی بینی مجرد، در گذرگاه تاریخ قابل شناسایی است. در زیست بوم ایرانی- با حوادث پیچیده و روابط اجتماعی خاص- نوعی اندیشه مجرد باز تولید می شود که در قیاسی با نمونه غربی آن یعنی روایت ابن طفیل اندلسی، تفاوت هایی به چشم می خورد. در روایت اخیر جهان عین و ابژه نمود بیشتری دارد.

کلیدواژه ها:

جامی