تحلیل ساختاری پیشران های اثرگذار و اثرپذیر در سیستم اجتماعی–بوم شناختی سیستان: ریشه یابی بحران و پایش وضعیت منابع طبیعی

این پژوهش با هدف شناسایی پیشران های کلیدی موثر بر وضعیت منابع بوم شناختی خاک، آب و پوشش گیاهی سیستان انجام شد. برای دستیابی به این هدف، ۶۷ پیشران با روش دلفی و بهره گیری از تفکر سیستمی شناسایی و سپس با بهره گیری از نرم افزار میک مک مورد تحلیل قرار گرفتند تا میزان اثرگذاری و اثرپذیری آن ها در چارچوب روابط مستقیم، غیرمستقیم، احتمالی مستقیم و احتمالی غیرمستقیم مشخص شود. نتایج نشان داد پیشران های منفعت طلبی، دلسردی یا بی علاقگی مدیران و تصمیم گیران، فساد و ناکارآمدی مدیریتی، عدم تعهد نمایندگان مجلس، شوراها به برنامه های چشم انداز حفاظت و توسعه سیستان دارای بیشترین قدرت اثرگذاری و کمترین تاثیرپذیری هستند که به عنوان پیشران های کلیدی معرفی شدند. همچنین پیشران هایی نظیر کاهش تنوع زیستی و خدمات اکوسیستمی، کاهش زیبایی شناختی در مناظر طبیعی و مصنوعی، بهداشت محیط و سلامت انسان، عدم موفقیت در اجرای طرح های احیای پوشش گیاهی، تخریب جنگلکاری ها و تردد از مسیرهای خارج از جاده داخل تالاب هامون، گردشگری و اقتصاد محلی، عدم مشارکت مردم و سازمان های غیردولتی در اجرای برنامه های بیابان زدایی و مقابله با ریزگردها، بی اعتمادی مردم به مسئولین، مهاجرت و افزایش فقر به عنوان پیشران های پاسخ که دارای بالاترین تاثیرپذیری و کمترین تاثیرگذاری اند، شناسایی شدند. بررسی جابه جایی پیشران ها نیز نشان داد سیستم بر اساس روابط تاثیرگذاری و تاثیرپذیری متغیرها همچنان دارای پایداری ساختاری است. بر اساس نتایج به دست آمده پیشران های کلیدی در حوزه مدیریتی، سیاسی و حاکمیتی متمرکز هستند و پیشران های پاسخ در ابعاد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و بوم شناختی قرار دارند. بنابراین می توان دریافت که بهبود پیشران های پاسخ منوط به ارتقاء وضعیت حوزه های مدیریتی، سیاسی و حاکمیتی است.

کلیدواژه ها:

آینده پژوهی ، ضرب ماتریس اثرات متقابل جهت طبقه بندی (میک مک) ، پیشران های کلیدی ، پایداری