ارزیابی تغییرات زمانی-مکانی تابش ورودی طول موج کوتاه در غرب ایران

تابش ورودی طول موج کوتاه (SWR) به عنوان یکی از مولفه های بنیادی سامانه اقلیم زمین، نقش کلیدی در تنظیم تراز انرژی سطح زمین، کنترل فرایندهای اکولوژیکی و شکل دهی به الگوهای فعالیت های انسانی دارد. پژوهش حاضر با هدف بررسی تغییرات زمانی–مکانی این متغیر در غرب ایران طی دوره آماری ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۲ و با بهره گیری از داده ها و محصولات ماهواره ای، به تحلیل الگوهای فضایی و فصلی آن در استان های کردستان، کرمانشاه، ایلام، همدان و لرستان می پردازد. در این تحقیق از داده های سنجنده MODIS برای برآورد تابش خالص رسیده به سطح زمین استفاده شد و تحلیل های مکانی–زمانی در مقیاس منطقه ای انجام گرفت. نتایج نشان داد غرب ایران از نظر دریافت انرژی خورشیدی دارای ظرفیت بالایی است، به گونه ای که میانگین سالانه تابش در حدود ۱۸۰۰ تا ۲۲۰۰ کیلووات ساعت بر متر مربع و بیش از ۲۸۰ روز آفتابی در سال برآورد می شود. از نظر توزیع مکانی، بیشینه مقادیر تابش در نواحی مرتفع و کم ابر شمال غرب کشور مشاهده شد، در حالی که نواحی جنوبی و جنوب غربی به دلیل رطوبت و پوشش ابری بیشتر، مقادیر پایین تری از تابش خالص را دریافت کردند. از منظر زمانی، الگوی فصلی نشان داد بیشترین تابش در تابستان و کمترین آن در زمستان رخ می دهد. این الگو عمدتا ناشی از تغییرات زاویه تابش خورشید، طول روز، شرایط ابری، رطوبت و ناهمواری های توپوگرافی است. در مجموع، غرب ایران به ویژه ارتفاعات زاگرس دارای ظرفیت قابل توجهی برای توسعه انرژی خورشیدی بوده و نتایج این مطالعه می تواند در برنامه ریزی توسعه انرژی های تجدیدپذیر و مدیریت پایدار منابع انرژی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

تابش خورشیدی ، موج کوتاه ، مادیس ، غرب ایران