ارزیابی هیدرولیکی سامانه های آبیاری بارانی کلاسیک ثابت با آبپاش های متحرک برخی از مزارع دشت قروه، استان کردستان

محدودیت منابع آب توسعه کشاورزی را محدود کرده است. سامانه های آبیاری بارانی می توانند بهره وری آب را افزایش دهند، اما طراحی ضعیف، بهره برداری نامناسب و نگه داری ناقص باعث کاهش کارایی و تلفات آب می شود.هدف از این پژوهش ارزیابی و چگونگی طراحی و بهره برداری در برخی از سامانه های آبیاری بارانی دشت قروه در استان کردستان است. در این پژوهش، هشت سامانه آبیاری بارانی کلاسیک ثابت با آبپاش ها متحرک در دشت قروه به عنوان نمونه مورد ارزیابی قرار گرفتند. برای سنجش عملکرد این سامانه ها، شاخص های ضریب یکنواختی کریستیانسن (CU)، یکنواختی توزیع آب (DU)، راندمان پتانسیل کاربرد در ربع پایین (PELQ)، راندمان واقعی کاربرد در ربع پایین (AELQ)، تلفات ناشی از تبخیر و بادبردگی (WDEL)، تلفات نفوذ عمقی (DP) و کفایت آبیاری (ADirr) مورد استفاده قرار گرفت. میانگین مقادیر این شاخص ها برای هشت مزرعه مورد بررسی به ترتیب ۶۷/۷۱، ۶۶/۶۱، ۴۵/۵۲، ۰۷/۵۲، ۵۴/۹، ۷۸/۲۲ و ۳۱/۶۸ درصد تعیین شد. نتایج بررسی ها نشان داد که تمامی سامانه ها دارای راندمان کاربرد پایینی بوده و یکنواختی توزیع آب در آن ها کمتر از محدوده توصیه شده توسط مریام و کلر (۱۹۷۸) است. از سوی دیگر، به دلیل کم آبی، در تمامی مزارع به جز مزرعه A۵، راندمان پتانسیل و راندمان واقعی کاربرد برابر بود. پایین بودن راندمان پتانسیل کاربرد عمدتا ناشی از طراحی و اجرای نامناسب سامانه های آبیاری بود که مهم ترین عامل آن، فشار کاری نامطلوب سامانه ها تشخیص داده شد. استفاده هم زمان از بیش از یک آبپاش روی هر لوله فرعی و به کارگیری آبپاش هایی با مدل ها و مشخصات متفاوت، در کنار طراحی و اجرای نامناسب و بهره برداری نگه داری غیر اصولی، از مهم ترین دلایل کاهش یکنواختی توزیع آب به شمار می آیند. به طور کلی، نتایج بررسی ها نشان داد که با وجود مشکلات متعدد در طراحی و اجرای سامانه ها، اصلی ترین عامل پایین بودن عملکرد سامانه های آبیاری بارانی کلاسیک ثابت با آبپاش های متحرک در دشت قروه، مدیریت، نگه داری و بهره برداری غیر اصولی از این سامانه ها بود.

کلیدواژه ها:

پتانسیل کاربرد ، شدت پاشش ، کفایت آبیاری ، تلفات نفوذ عمقی ، یکنواهتی توزیع