تحول دیجیتال در بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران (با تمرکز بر شناسایی حوزه های دانشی و شاخص ها)

هدف: پیشرفت های روزافزون فناوری های نوظهور در تمامی عرصه ها به تحولات عمیقی در سطح جوامع منجر شده است. بانک ها و موسسات اعتباری و همچنین بانک مرکزی در راس آن نیز دستخوش تحول فناورانه بوده اند. بهره مندی از فناوری های تحول آفرین به مثابه راهکار حل چالش ها و همچنین پتانسیلی برای ایجاد فرصت های جدید در ارائه بهتر خدمات بانک مرکزی موثر خواهد بود. این مقاله با هدف شناسایی حوزه های دانشی و شاخص های مبتنی بر تحول دیجیتال در بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تدوین شده است تا دیدگاهی نظام مند در راستای تحول دیجیتال در بانک مرکزی و همچنین بانک ها و موسسات اعتباری نیز ایجاد کند.روش شناسی: پژوهش حاضر با هدف شناسایی شاخص های موثر بر تحول دیجیتال بانک مرکزی، با رویکرد مرور نظام مند پیشینه انجام شد. همچنین برای بهره گیری از ایده ها و نقطه نظرات خبرگان موضوعی در راستای توسعه بدنه دانشی موجود و اعتبارسنجی و پالایش یافته های پژوهش، از روش دلفی استفاده شد. برای ارزیابی مولفه های شناسایی شده، نسبت به انتخاب ۲۴ نفر از کارشناسان، مدیران، پژوهشگران، و اعضای هیئت علمی دانشگاه ها که دانش (حداقل مدرک کارشناسی) و تجربه کافی (حداقل پنج سال سابقه کاری) و فعالیت در حوزه پژوهش داشتند، مولفه ها و شاخص ها در قالب پرسش نامه برای گروه خبرگان ارسال شد.  در نهایت مولفه ها و شاخص های اولیه بر مبنای نظرات ۱۵ نفر از خبرگان موضوعی که با استفاده از نمونه گیری هدفمند شناسایی شده بودند، توسعه یافته، پالایش شده و به تایید رسید. طی این مرحله، ترتیب اهمیت هر یک از عناصر مدل پژوهش نیز تعیین شد. برای غربالگری و حصول اطمینان از اهمیت شاخص های شناسایی شده و انتخاب شاخص های نهایی از دیدگاه خبرگان از روش دلفی استفاده شده است. دیدگاه خبرگان پیرامون اهمیت هر یک از شاخص ها در قالب طیف ۵درجه ای لیکرت در قالب پرسش نامه گردآوری شده است. پس از دستیابی به اتفاق نظر میان اعضای پنل دلفی، خروجی نهایی مطالعه در قالب مدل مفهومی پژوهش تدوین و تبیین گردید. در این مطالعه، از ضریب همبستگی کندال برای سنجش میزان توافق نظر بین اعضای پانل استفاده شد. این ضریب نشان می دهد که آیا افراد در رتبه بندی اهمیت چندین مقوله، از معیارهای مشابهی استفاده می کنند یا خیر. به عبارتی دیگر، ضریب همبستگی کندال نشان دهنده میزان هم نظری افراد در مورد اهمیت هر یک از مقوله ها است. از این ضریب همچنین برای تصمیم گیری در مورد توقف یا ادامه دورهای نظرسنجی دلفی استفاده می شود.یافته ها: براساس تحلیل کیفی انجام شده، حوزه های موثر بر تحول دیجیتال بانک مرکزی با ۱۶ مولفه و ۱۰۱ شاخص در حوزه تحول دیجیتال شناسایی شدند. اما در نهایت حوزه ها و شاخص های موثر در تحول دیجیتال با ۱۴ مولفه اصلی و ۵۱ شاخص طبقه بندی شده است. نتایج نشان داد شاخص های هوشمندسازی فرایندهای جمع آوری، تحلیل داده های آماری، و شاخص های عملکردی با میانگین ۴.۹۳، مدیریت ابزارهای تحلیلی برای شناسایی فرصت های به دست آمده از داده ها با میانگین ۴.۶۶، مدیریت راهبردی معماری فناوری اطلاعات با میانگین ۴.۶۶، و هوشمندسازی فرایندهای کسبوکار برای پیشگیری از وقوع تقلب و تراکنش های مجرمانه با میانگین ۴.۶ بالاترین امتیاز را دارند و به عنوان مهمترین شاخص ها در بانک مرکزی شناسایی شدند.نتیجه گیری: طی فرایند تحلیل، تفسیر، و ترکیب یافته ها، مدل مفهومی حاصل از مولفه ها و شاخص های تحول دیجیتال بانک مرکزی ترسیم شد. مدل حاصل می تواند در طراحی مدل های تحول دیجیتال بانکی در پژوهش های آتی استفاده شود. اهمیت شناخت حوزه های دانش تحول دیجیتال را به عنوان یک عامل توانمندساز در ارتقای پویایی، چابکی، انعطاف پذیری، و نوآوری بانک مرکزی می توان در نظر گرفت.دانش افزایی: توجه بانک مرکزی به استفاده از فناوری های تحول آفرین در بانک ها و موسسات مالی و اعتباری برای بهبود عملکرد مالی.

کلیدواژه ها:

دانش ، حوزه های دانشی ، شاخص های دانشی ، شاخص های تحول دیجیتال ، تحول دیجیتال ، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران