<span lang="AR-SA">مفهوم شناسی تکامد «بکه» و تعیین گستره آن در زبان و جغرافیای قرآن کریم

برخی از واژه ها در قرآن کریم، تنها یک بار به کار رفته اند و از این جهت، عنوان تکامد قرآنی به آنها اطلاق می شود. یکی از این تکامدهای مهم قرآنی، واژه «بکه» در آیه ۹۶ سوره آل­عمران است که در پیوند با گفتگوی مسلمانان و اهل­کتاب درباره نخستین خانه عبادی انسان ها به کار رفته است. این واژه در قرآن­کریم، به مکانی اشاره دارد که درباره مفهوم و گستره دقیق آن در میان مفسران و پژوهشگران قرآنی اتفاق نظر وجود ندارد. بر این اساس، پژوهش حاضر به دنبال بررسی مفهوم بکه و تعیین گستره دقیق آن با کاربست روش توصیفی تحلیلی است. نتایج پژوهش نشان از آن دارد که واژه «بکه» دارای پیشینه ای لغوی و تاریخی نزد اهل­کتاب و مسلمانان است و خداوند متعال این واژه شناخته شده برای یهود را در محاجه با آنان به کار برده است. واژه بکه (از ماده بکک) دارای ریشه ثنایی مشترک «ب-ک» در زبان­های سامی و آفروآسیایی به معنای فشردن و کوبیدن است. تصور برخی از عالمان و مفسران مبنی بر یکی بودن بکه و مکه، با ادله گوناگونی قابل خدشه است و این دو واژه از نظر معنایی و جغرافیایی تمایز دارند. واژه بکه که در مزامیر نیز به آن اشاره شده است، به دره ای میان دو کوه ابوقبیس و قعیقعان اطلاق می شود که محل استقرار کعبه است و محدوده مسجدالحرام را شامل می شود. دلیل نامگذاری این منطقه به بکه، فشردگی و ازدحام مردم در آنجا بوده است که موید اصل معنای آن در زبان­های آفروآسیایی است.

کلیدواژه ها:

بکه ، مکه ، مسجدالحرام ، کعبه ، تکامد