تحلیل مولفه های جامعه شناسی دین با تاکید بر ابعاد مداخله گر تحولات جدید فرهنگی-اجتماعی (نمونه مورد: انقلاب اسلامی ایران)

این پژوهش با هدف تبیین مولفه های مداخله گر در تحولات فرهنگی-اجتماعی معاصر ایران پس از انقلاب اسلامی، با بهره گیری از روش فراترکیب و مطالعات اسنادی انجام شده است. پرسش بنیادین تحقیق بر شناسایی و تحلیل این ابعاد از منظر جامعه شناسی دین تمرکز دارد. یافته ها نشان می دهد که سیاست های حاکمیتی از طریق تقنین شریعت مدار، نظام آموزش رسمی و نظارت های فرهنگی، سعی در هدایت جامعه به سوی دین داری رسمی داشته اند. با این حال، اصرار بر دوقطبی سازی «سنت-مدرنیته»، چالش هایی را در این مسیر پدید آورده است. اگرچه نهادهای مذهبی در تقویت رفتارهای جمعی موثر بوده اند، اما نفوذ آن ها در لایه های شهری با چالش مواجه شده است. تغییرات نسلی منجربه چرخش گرایش جوانان به سوی دین داری معنوی، عقلانی و فردی شده و رسانه های نوین، ضمن تنوع بخشی به تفاسیر دینی، زمینه ساز تکثرگرایی و گاه ابهام اطلاعاتی شده اند. از منظر اقتصادی، درحالی که فقر در مناطق محروم تمایلات مذهبی را شدت بخشیده، در مناطق برخوردار، مصرف گرایی بر زیست دینی سایه انداخته است. درنهایت، یافته ها حاکی از آن است که مولفه های ساختاری و فرهنگی در تلاقی با پدیده هایی چون شهرنشینی و جهانی شدن، ماهیتی پویا به تحولات اجتماعی بخشیده اند که نیازمند بازاندیشی در نسبت میان دین و مدرنیته است. مطالعه بر ضرورت بازنگری در سیاست گذاری های فرهنگی، آموزش نوین و انطباق با اقتضائات نسلی و فضای مجازی برای حفظ پویایی جامعه در برابر امواج عرفی سازی تاکید می کند.

کلیدواژه ها:

مولفه های مداخله گر ، تحولات فرهنگی-اجتماعی ، انقلاب اسلامی ، جامعه شناسی دین ، دین داری