تعیین اثربخشی خانواده درمانی سیستمی رفتاری بر سبک های مقابله ای و انعطاف پذیری شناختی در نوجوانان دیابتی نوع ۱

مقدمه: دیابت یک بیماری مزمن و متابولیک است که می تواند عوامل روان شناختی نوجوانان را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. بنابراین، هدف پووهش حاضر تعیین اثربخشی خانواده ­درمانی سیستمی رفتاری بر سبک­ های مقابله­ ای و انعطاف­ پذیری شناختی در نوجوانان دیابتی نوع ۱ بود.روش: پژوهش حاضر نیمه ­آزمایشی با طرح پیش ­آزمون - پس­ آزمون با دو گروه آزمایش و گواه بود. جامعه آماری شامل نوجوانان دیابتی ۱۴ – ۱۸ ساله مبتلا به دیابت نوع ۱ و والدین آنان در شهر تهران در سال ۱۳۹۹ بود. از میان آن ها ۳۰ نفر به صورت داوطلبانه و تصادفی انتخاب و در دو گروه آزمایش و کنترل گمارده شدند. ابزارهای پژوهش شامل پرسش نامه سبک­های مقابله ­ای فرایدنبرگ و لوئیسه (۱۹۹۳م) و پرسش نامه انعطاف ­پذیری شناختی دنیس و وندروال (۲۰۱۰م) بود که در مرحله پیش آزمون توسط هر دو گروه تکمیل شد. سپس مداخله خانواده ­درمانی روی گروه آزمایش اجرا شد و پس از اتمام جلسات، هر دو گروه مجددا پرسش نامه­ ها را تکمیل کردند. داده­ ها با استفاده از نرم­ افزار SPSS نسخه ۲۴ و روش تحلیل کوواریانس(ANCOVA) تحلیل شدند.نتایج: یافته ها نشان داد که در خرده ­مقیاس­ های سبک­ های مقابله­ ای شامل ارجاع به دیگران (۰۱۲/۰(P= و مسئله ­محور (۰۰۱/۰>(P بین دو گروه آزمایش و گواه در پس ­آزمون تفاوت معناداری وجود داشت. همچنین، در خرده­ مقیاس­ های انعطاف ­پذیری شناختی شامل جایگزین­ ها (۰۰۲/۰(P=، کنترل (۰۰۱/۰>(P و جایگزین ­ها برای رفتار انسانی (۰۰۱/۰>(P بین دو گروه آزمایش و گواه در پس آزمون، تفاوت معناداری بین دو گروه مشاهده شد.بحث و نتیجه گیری: براساس نتایج می توان نتیجه گرفت که خانواده درمانی سیستمی - رفتاری در بهبود و اصلاح عوامل روان شناختی نوجوانان دیابتی نوع ۱ موثر است و می تواند به عنوان یک مداخله کارآمد مورد استفاده متخصان قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

خانواده درمانی سیستمی رفتاری ، سبک های مقابله ای ، انعطاف پذیری شناختی ، نوجوان ، دیابت نوع ۱