دگرگونی فرهنگ دینی در گذار از قرون وسطی به عصر روشنگری (مطالعه ای در نسبت عقل و ایمان با تاکید بر آراء دکارت، اسپینوزا و کانت)

رابطه میان عقل و ایمان، یکی از مسائل بنیادین در تاریخ فلسفه و الهیات غرب است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی تاریخی و در چارچوب مطالعات فرهنگی، به بررسی چگونگی دگرگونی فرهنگ دینی اروپا در گذار از قرون وسطی به عصر روشنگری می پردازد و نشان می دهد که این دگرگونی فرهنگی، زمینه ساز تحول در نسبت عقل و ایمان بوده است. در قرون وسطی، ایمان و نهاد کلیسا مرجعیت فکری و اجتماعی داشتند و عقل در خدمت تبیین آموزه های وحیانی قرار می گرفت؛ اما با ظهور عقل گرایی مدرن، این تعادل سنتی دگرگون شد. فیلسوفانی چون دکارت، اسپینوزا و کانت، هر یک به گونه ای متفاوت به بازتعریف رابطه عقل و ایمان پرداختند و به تدریج، ایمان را از چارچوب نهادی و وحیانی به قلمرو عقلانی و اخلاقی منتقل کردند. تحلیل تطبیقی آراء این سه فیلسوف نشان می دهد که تحول در فرهنگ دینی اروپا نه تنها تغییری در باورهای دینی، بلکه بازسازی عمیقی در شیوه های اندیشیدن، مرجعیت معرفتی و تجربه امر قدسی بود. نتیجه این دگرگونی، پیدایش شکلی نو از ایمان عقلانی و اخلاقی بود که در بطن فرهنگ مدرن استمرار یافت.

کلیدواژه ها:

عقل ، ایمان ، دگرگونی فرهنگ دینی ، مطالعات فرهنگی ، سکولاریزاسیون فرهنگی