بازخوانی مفاهیم ساختارگرایانه و بازنمایی های فرهنگی از منظر ادبی در آثار هوشنگ سیحون

در ساحت تاریخ معاصر ایران، تجلی پیوند میان کالبد و معنا در ابنیه یادمانی، بازتاب دهنده دیالکتیک میان منطق فنی و انگاره های اصیل فرهنگی است. این پژوهش با تمرکز بر آثار هوشنگ سیحون در نیمه دوم سده بیستم، به واکاوی چگونگی تبدیل نظام کالبدی به بیانی استعاری و بازنمایانه هویت ملی می پردازد و می کوشد نسبت میان ساختار مادی و خوانش های نشانه شناختی را در سازمان فضایی آرامگاه های منتخب تبیین کند. روش تحقیق، تفسیری–تاریخی با رویکرد کیفی و تحلیل محتوای بصری سامان یافته است. داده ها از طریق مطالعات اسنادی و بررسی میدانی گردآوری شده اند. جامعه شامل آرامگاه های ابوعلی سینا در همدان، کمال الملک و خیام در نیشابور و نادرشاه افشار در مشهد است که به سبب تنوع در برخورد با کالبد، هندسه و محتوای فرهنگی شخصیت های هدف انتخاب گردیده اند. نتایج حاکی از آن است که فرایند طراحی در آثار سیحون با بهره گیری از ساختار عریان، موفق به خلق زبانی شده است که در آن، عناصر صلب نه صرفا به مثابه اجزای باربر، بلکه در نقش دال های فرهنگی عمل می کنند. به گونه ای که در آرامگاه های بوعلی و خیام، هندسه به ساحت ریاضیات و حکمت ارجاع می دهد، در مزار کمال الملک، ساختار با ظرافت های هنر تدوین پیوند می خورد و در بنای نادرشاه، صراحت فرمی به بازنمایی اقتدار تاریخی می پردازد. درنتیجه، این آثار فراتر از رویکردهای صرفا فرمال، بازتعریف هویت ایرانی را از طریق تلفیق نظم کالبدی و بیان ادبی محقق ساخته و طراحی را به سان یک متن چندلایه برای بازنمایی تاریخ تمدنی ارائه می دهند.

کلیدواژه ها:

تاریخ معاصر ایران ، هوشنگ سیحون ، هویت ، نشانه شناختی ، آرامگاه ، دال های فرهنگی