مطالعه تطبیقی رویکردهای اصلاح بودجه عمومی در کشورهای منتخب: مبتنی بر رویکرد جبر بولی

زمینه و هدف: اصلاح بودجه عمومی طی دهه های اخیر به یکی از محورهای کلیدی اصلاحات حکمرانی مالی دولت ها تبدیل شده است و نقش تعیین کننده ای در بهبود کارایی تخصیص منابع، ارتقای شفافیت، تقویت پاسخ گویی و پایداری مالی ایفا می کند. با این حال، بررسی ادبیات علمی نشان می دهد که بخش قابل توجهی از پژوهش ها به مطالعات موردی یا تمرکز بر ابعاد منفرد اصلاحات بودجه ای محدود بوده و کمتر به ماهیت چندبعدی، ترکیبی و زمینه مند اصلاح بودجه توجه کرده اند. این در حالی است که تجارب بین المللی نشان می دهد موفقیت اصلاحات بودجه ای بیش از آنکه به اجرای یک ابزار یا الگوی خاص وابسته باشد، به نحوه ترکیب و هم زمانی مجموعه ای از اصلاحات نهادی، ساختاری، فرایندی و فناورانه در بسترهای نهادی متفاوت وابسته است. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر تحلیل تطبیقی رویکردهای اصلاح بودجه عمومی و شناسایی الگوها و ترکیب های موثر اصلاحات بودجه ای در کشورهای منتخب شامل چین، روسیه، ترکیه، عربستان سعودی، فرانسه، ایران و نروژ است.روش شناسی: پژوهش حاضر از نوع کیفی و مبتنی بر تحلیل تطبیقی است و با بهره گیری از منطق جبر بولی به بررسی اصلاحات بودجه ای به مثابه پیکربندی هایی از شرایط و محورها می پردازد. در این چارچوب، اصلاح بودجه نه به صورت متغیرهای مستقل منفرد، بلکه به عنوان ترکیب های علی از ابعاد مختلف تحلیل می شود. واحد تحلیل پژوهش، فرایند اصلاح بودجه عمومی در سطح ملی است و داده ها از طریق مطالعه اسنادی و کتابخانه ای گردآوری شده اند. منابع مورد استفاده شامل اسناد و قوانین بودجه ای، لوایح و گزارش های رسمی دولت ها، و گزارش های تحلیلی نهادهای بین المللی معتبر نظیر صندوق بین المللی پول، بانک جهانی و سازمان همکاری و توسعه اقتصادی است. منطق جبر بولی امکان شناسایی مسیرهای متفاوت اما هم ارز اصلاح بودجه را فراهم می سازد و با ماهیت غیرخطی و زمینه مند اصلاحات بودجه ای سازگاری دارد.یافته ها: یافته های پژوهش نشان می دهد اصلاحات بودجه ای در کشورهای مورد مطالعه را می توان در قالب هفت محور کلیدی شامل اصلاح منابع و درآمدها، اصلاح مصارف و هزینه ها، اصلاح فرایند بودجه، اصلاح ساختار و طبقه بندی بودجه، اصلاح نهادی و حکمرانی مالی، به کارگیری رویکردهای نوین بودجه ریزی و توسعه زیرساخت های اطلاعاتی و فناوری مالی دولت طبقه بندی کرد. تحلیل تطبیقی نشان می دهد کشورها نه تنها در میزان توجه به هر یک از این محورها، بلکه در نحوه ترکیب و تقدم آن ها تفاوت های معناداری دارند. نتایج حاکی از آن است که برخی کشورها از مسیر تقویت نهادهای مالی و اصلاح فرایندهای تصمیم گیری به اصلاح بودجه دست یافته اند، در حالی که در برخی دیگر، اصلاحات درآمدی، فناورانه یا ساختاری نقش محوری تری ایفا کرده است.نتیجه گیری: نتایج حاصل از این تحلیل تطبیقی نشان می دهد موفقیت اصلاح بودجه عمومی نه حاصل اجرای منفرد یک محور خاص، بلکه وابسته به ترکیب های چندبعدی اصلاحات و انطباق آن ها با بستر نهادی هر کشور است و کشورها در میزان و نوع اجرای این محورها تفاوت هایی معنادار دارند. این یافته بر ناکارآمدی رویکردهای نسخه محور تاکید دارد و نشان می دهد مسیرهای متفاوت اما کارآمدی برای اصلاح بودجه عمومی وجود دارد که می تواند مبنایی برای طراحی سیاست های بومی در حوزه حکمرانی مالی عمومی فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

بودجه عمومی ، اصلاح بودجه ، مطالعه تطبیقی ، جبر بولی