ادب و کنش های گفتاری در فضای دیجیتال: تحلیل تعاملات کاربران ایرانی در «اینستاگرام» و «ایکس» («توییتر»)

هدف اصلی این پژوهش درک چگونگی به کارگیری زبان برای اعمال ارتباطی (درخواست، عذرخواهی، انتقاد، کنشگری) در فضای دیجیتال ایران، با توجه به محدودیت های فرهنگی و سانسور است. روش پژوهش، تحلیل گفتمان کیفی با تمرکز بر نمونه های تعاملی کاربران است. داده ها از ۲۰۰ نمونه عمومی (۱۰۰ فرسته و دیدگاه از هر سکو) از فروردین تا آذر ۱۴۰۳، با نمونه گیری هدفمند گردآوری شد. تحلیل با به کارگیری چارچوب های سرل (انواع کنش های گفتاری) و براون و لوینسون (راهبردهای ادب) در سه مرحله انجام شد: نخست، شناسایی و طبقه بندی کنش های گفتاری؛ دوم، تحلیل راهبردهای زبانی (مستقیم و غیرمستقیم) و مولفه های ادب؛ و سوم، تفسیر گفتمان ها با توجه به بافت فرهنگی و فناورانه. یافته ها نشان داد کاربران ایرانی بیشتر از راهبردهای غیرمستقیم (۷۲ تا ۸۱ درصد درخواست ها و انتقادها) و ادب ترکیبی (سلبی و ایجابی) که تحت تاثیر مفاهیمی مانند «حفظ وجهه» و «تعارف» قرار دارند، بهره می برند. تفاوت های معناداری بین سکوی «اینستاگرام»، با تمرکز بر اطلاعات دیداری و روابط اجتماعی، و «ایکس»، با ماهیت متنی-خبری، مشاهده شد؛ در «اینستاگرام»، کنش های عاطفی و رعایت ادب بیشتر است، در حالی که در «ایکس»، تمرکز بر کنش های اظهاری و انتقادات صریح تر است. این سکو ها، علاوه بر این، نقش مهمی در کنشگری اجتماعی-سیاسی و ابراز هویت کاربران ایفا می کنند.

کلیدواژه ها:

اینستاگرام ، ایکس (توییتر) ، کنش گفتاری ، وجهه ، تعارف ، ادب