از تقابل های زبانی تا بازنمایی ایدئولوژی: تحلیل نامه های رشیدالدین فضل الله همدانی (سوانح الافکار رشیدی) بر بنیاد نظریه تقابل های دوگانه جونز

آثار ادبی را می توان با دیدگاه های گوناگونی بررسید؛ از جمله این بررسی ها واکاوی زبانی و مفهومی در بستر تقابل های ساختاری است. با توجه به این که اساس تقابل ها در هر متنی بر رویارویی سویه های ارزش/ ضد ارزش، و یا مثبت/ منفی است؛ می توان از خلال آن متن و با توجه به نگرش صاحب اثر در کاربست تقابل های ساختاری، به ایدئولوژی پنهان در آن متن دست یافت. رشیدالدین فضل الله از جمله نویسندگان سیاستمداری است که از جفت واژگان متقابل به عنوان شاخص سبکی در سوانح الافکار بهره فراوانی برده است. در این جستار با روش توصیفی تحلیلی و آماری بر مبنای نظریه تقابل های دوگانه جونز در پی پاسخ به این پرسش ها هستیم که کدام نوع تقابل بیشترین کاربست را در این نامه ها داشته و نوع تقابل ها و رابطه آن ها نشانگر چیست؟ به عبارتی، ایدئولوژی نهفته در متن مکاتبات بر اساس کاربست انواع تقابل های ساختاری چیست؟ در پاسخ به این پرسش ها، ۲۸۴ نمونه از تقابل ها در مجموعه نامه های وی به نزدیکان حکومتی بررسی گردید. دستاوردهای این پژوهش، بازتاب دهنده ایدئولوژی ای است تلفیقی از اقتدار پدرسالارانه، نظام هنجاری اخلاقی تعلیم محور، و رویکرد اصلاح گرایانه که با بهره گیری از ابزارهای بلاغی تقابلی، می کوشد نوعی نظم معنوی و سیاسی ای را بر مخاطب تحمیل، تثبیت یا تدریجا نهادینه سازد.

کلیدواژه ها:

رشیدالدین فضل الله همدانی ، نامه ها ، سوانح الافکار رشیدی ، تقابل های دوگانه ، ایدئولوژی ، نظریه جونز