واکاوی تطبیقی اخباری یا انشائی بودن گزاره های اخلاقی از منظر آیت الله محمدتقی مصباح یزدی و آیت الله عبدالله جوادی آملی

این پژوهش به بررسی تطبیقی ماهیت گزاره های اخلاقی از حیث اخباری یا انشائی بودن به عنوان یکی از مسائل کلیدی فرااخلاق، در اندیشه آیت الله جوادی آملی و آیت الله مصباح یزدی می پردازد. هدف این پژوهش، دست یابی به پاسخ این پرسش اساسی است که چگونه هر دو اندیشمند با وجود افتراق در ماهیت گزاره های اخلاقی، برای تثبیت یک نظام اخلاقی واقع گرا تلاش می کنند؟ این پژوهش با روش توصیفی - تحلیلی انجام شده است که ابتدا به توصیف مستقل هر نظریه و سپس به تحلیل تطبیقی آنها در محورهای هستی شناختی، معرفت شناختی و رابطه «هست» و «باید» می پردازد. یافته ها نشان می دهد آیت الله مصباح یزدی با رویکردی واقع گرایانه، گزاره های اخلاقی را اخباری و نشان دهنده رابطه نفس الامری میان فعل و کمال نهایی می داند و «باید» را به «ضرورت بالقیاس» تحویل می برد؛ درحالی که آیت الله جوادی آملی این گزاره ها را انشائی و محصول اعتبار عقل عملی می شمارد، اما با ابتنای این اعتبارات بر حقایق تکوینی و فطرت ثابت انسانی از نسبی گرایی اجتناب می ورزد. درنهایت دیدگاه آیت الله مصباح راهی منسجم برای اثبات واقع گرایی فراهم می کند؛ درحالی که دیدگاه آیت الله جوادی ضمن حفظ تمایز «هست» و «باید»، تبیینی دقیق تر از ماهیت انگیزشی و عملی اخلاق ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

گزاره های اخلاقی ، خبر ، انشاء ، واقع گرایی اخلاقی ، معناشناسی اخلاق ، مصباح یزدی ، جوادی آملی