اولین تماس های مسلمانان و بوداییان و راه های نفوذ آیین بودایی در فرهنگ اسلامی با تاکید بر شهر بصره

این مقاله به بررسی اولین تماس های تاریخی میان آیین بودایی و فرهنگ اسلامی در سده های اولیه هجری و چگونگی نفوذ عناصر بودایی در فرهنگ اسلامی، با تاکید بر نقش شهر بصره، می پردازد. این پژوهش با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی، به این پرسش پاسخ می دهد که چگونه تماس های اولیه میان مسلمانان و بوداییان، از طریق مسیرهای تجاری و مراکز علمی، به انتقال و بازتفسیر عناصر بودایی در فرهنگ اسلامی منجر شد و چه عواملی بصره را به کانونی برای این تبادلات تبدیل کرد. یافته ها نشان می دهند که تعاملات از دوره های اشکانی و ساسانی آغاز شد و در سده های اولیه اسلامی، از طریق مسیرهای تجاری مانند راه ابریشم و مراکز فرهنگی نظیر بصره و تاکسیلا تقویت گردید. متون ترجمه شده، مانند «بلوهر و بوذاسف»، که در آثار شیعی و اسماعیلی بازتاب یافته اند، و حضور دانش آموختگان بودایی در مراکز علمی مانند تاکسیلا و بغداد، از مهم ترین مجاری انتقال این عناصر بودند. بصره، به دلیل موقعیت استراتژیک خود در نزدیکی خلیج فارس و دسترسی به مسیرهای تجاری دریایی، به مرکزی برای تبادلات فرهنگی و دینی تبدیل شد و نقش کلیدی در بازآفرینی و ادغام عناصر بودایی در فرهنگ اسلامی، به ویژه در حوزه تصوف و اخلاق، ایفا کرد. شباهت های مضمونی میان آموزه های زهد در تصوف اسلامی و مفاهیم بودایی، مانند دوری از تعلقات مادی و تامل در ناپایداری زندگی، نشان دهنده تاثیرات غیرمستقیم اما عمیق این تعاملات است. این پژوهش بر ظرفیت فرهنگ اسلامی برای جذب و بازتفسیر ایده های خارجی تاکید دارد و الگویی از همزیستی مسالمت آمیز و گفت وگوی میان فرهنگی را ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

مسلمانان ، بوداییان ، نفوذ فرهنگی ، راه ابریشم ، بصره