مدل سازی عوامل موثر بر تخریب سرمایه های طبیعی شهر(مطالعه موردی: شهر یزد)

بیان مسئله: رشد شتابان و ناموزون شهرنشینی بدون توجه به توان های اکولوژیک، موجب تخریب دارایی های طبیعی و بروز چالش های حاد زیست محیطی شده است. سرمایه های طبیعی شهری نقشی حیاتی در بهبود کیفیت هوا، کاهش جزایر گرمایی و ارتقای سلامت و زیست پذیری دارند؛ اما دشواری ارزش گذاری آن ها سبب غفلت در تصمیم گیری های شهری می شود. شهر کویری یزد با محدودیت شدید سرانه فضای سبز و تخریب گسترده باغات سنتی، نمونه ای بارز از این بحران است. شناسایی عوامل کلیدی تخریب این دارایی های میتواند در سیاست های کنترل این تخریب موثر باشد هدف: این پژوهش با هدف شناسایی عوامل موثر بر تخریب دارایی های طبیعی شهر یزد و تحلیل روابط متقابل آن ها بر پایه مفاهیم مدیریت منابع، نقشه های شناختی فازی (FCM) و تحلیل پیچیدگی سیستم ها انجام شده است. روش: پژوهش حاضر از نظر روش شناسی ترکیبی است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته و پرسش نامه های مبتنی بر  نقشه شناختی فازی از ۱۷ نفر از متخصصان محیط زیست و برنامه ریزی شهری گردآوری شد. تحلیل ساختاری و محاسبه شاخص های پیچیدگی سیستم با روش نقشه های شناختی فازی صورت گرفت. یافته ها: سیستم تخریب دارایی های طبیعی یزد ماهیتی کاملا پیچیده و غیرخطی دارد؛ به طوری که تراکم سیستم ۷۹۵/۰ و میانگین تعداد ارتباطات به ازای هر عنصر ۹۳/۱۱ است. عوامل موثر در ۷ محور اصلی شناسایی شدند: عوامل محیط زیستی و اقلیمی (۷ عامل)، حمل ونقل و انرژی (۶ عامل)، اقتصادی و توسعه ای (۵ عامل)، جمعیتی و اجتماعی (۴ عامل) و سایر مولفه های مرتبط با منابع آب، گردشگری، پسماند و ساختار شهری. نتیجه­ گیری: تحلیل مدل نشان داد عوامل محیط زیستی و اقلیمی با بیشترین میزان اثرگذاری (میانگین ۸۳/۰) پیشران اصلی تخریب هستند و پس از آن عوامل حمل ونقل و انرژی (میانگین ۷۶/۰) و عوامل اقتصادی و توسعه ای (میانگین ۷۲/۰) قرار دارند. شاخص تراکم (۷۹۵/۰) و پیوند بالای متغیرها (۹۳/۱۱ ارتباط مکرر) اثبات می کند که هرگونه مداخله سیاستی در مدیریت شهری یزد، تاثیراتی زنجیره ای و غیرخطی بر کل شبکه اکولوژیک شهر خواهد داشت.

کلیدواژه ها:

پراکنده رویی شهری ، پیچیدگی سیستم ها ، تغییر کاربری ، دارایی طبیعی ، عوامل اکولوژی شهری