چیستی «اجتماع» از منظر ابن مسکویه

پرسش از چیستی «اجتماع» از مسائل بنیادین فلسفه اجتماعی است. اهمیت این مسئله از آنجا ناشی می شود که فهم دقیق مناسبات انسانی و پی ریزی مبانی علوم انسانی، مستلزم تبیین جوهره ای است که انسان ها را به یک واحد منسجم تمدنی تبدیل می کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با تمرکز بر آرای ابن مسکویه، به تبیین چگونگی شکل گیری، تداوم و غایت اجتماع می پردازد. یافته ها نشان می دهد از منظر ابن مسکویه، اجتماع، یک شیء ارادی و محصول «رویه» است. منشا نخستین گرایش انسان به زندگی جمعی، «نقصان طبعی» و ویژگی «انس» است، اما حقیقت اجتماع تنها با فرارفتن از ضرورت های طبیعی و از طریق پیوندی ارادی محقق می شود. تداوم اجتماع تابع نوع محبت برآمده از لذت، منفعت یا خیر است که به مثابه صورت اجتماعی عدالت و ملات اصلی پیوند جمعی عمل می کند. ابن مسکویه غایت قصوای انسان یعنی سعادت دنیوی و اخروی را منوط به کمال ساختاری اجتماع یعنی یگانگی پیکره وار اعضا می داند. از این منظر، تاکید بر «رویه» عاملیتی نوین در برابر ساختارهای اجتماعی ترسیم می کند و محبت فضیلت محور در مقابل محبت نفع محور، می تواند الگویی برای تحلیل همبستگی اجتماعی ارائه دهد.

کلیدواژه ها:

Ibn Miskawayh ، Muslim Philosophers ، Social Philosophy ، Nature of Society ، Organic Unity (Ta'āḥud) ، Love (Maḥabbah). ، ابن مسکویه ، فیلسوفان مسلمان ، فلسفه اجتماعی ، چیستی اجتماع ، تاحد ، محبت.