فهم مولفه های کالبدی تاثیرگذار بر کاهش اثرات تغییر اقلیم در شهرهای مرکزی فلات ایران

تغییر اقلیم به عنوان یکی از چالش های اصلی قرن حاضر، برنامه ریزی شهری را به سمت طراحی شهرهای پاسخگو و انعطاف پذیر سوق داده است. در این راستا، شناخت دقیق ویژگی های کالبدی شهرها در مقیاس های مختلف فضایی (از مقیاس کلان شهری تا مقیاس خرد بلوک های شهری) برای کاهش اثرات منفی تغییر اقلیم و بهبود آسایش حرارتی شهروندان ضروری است. پژوهش حاضر باهدف شناسایی، دسته بندی، و تحلیل شاخص های کالبدی موثر بر تعدیل شرایط اقلیمی و آسایش حرارتی در مقیاس های گوناگون فضایی شهرها انجام شده است. این مطالعه با تمرکز بر مقیاس بلوک شهری، به بررسی ویژگی های کالبدی موثر بر پاسخگویی به تغییر اقلیم پرداخته و تلاش کرده است تا الگوها و ویژگی های طراحی شهری پاسخگو و بهینه به تغییر اقلیم را پیشنهاد دهد. برای دستیابی به نتایج دقیق تر، چهار بلوک شهری با ویژگی های کالبدی متمایز در شهر میبد به عنوان موردمطالعه انتخاب شدند. این بلوک ها بر اساس شاخص ها و زیرشاخص های استخراج شده از مرور  گسترده مقالات منتشر شده (۲۰۲۴-۱۹۸۰) و تحلیل های اولیه، با استفاده از نرم افزار Envi-met V۵.۵ شبیه سازی و ارزیابی شدند. همچنین، با درنظرگرفتن پیش بینی های اقلیمی برای پنجاه سال آینده (سال ۱۴۵۳)، بلوک شهری پیشنهادی در طرح تفصیلی شهر میبد که به عنوان الگوی غالب توسعه آینده این شهر معرفی شده است، از منظر پاسخگویی به تغییرات اقلیمی مورد تحلیل قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان دهنده ارتباط معنادار و مستقیم میان ویژگی های کالبدی نظیر جهت گیری معابر به سمت باد مطلوب، فشردگی بافت شهری، سایه اندازی ناشی از فرم های ساختمانی، و تراکم فضای سبز با بهبود آسایش اقلیمی است. همچنین، نتایج حاکی از آن است که بلوک های شهری با هم پیوندی بالا، اتصال پذیری قوی تر، و عمق فضایی کمتر، توانایی بیشتری در تعدیل اثرات منفی اقلیمی و ارتقای آسایش محیطی دارند. این یافته ها می توانند به عنوان راهنمایی برای برنامه ریزان شهری در طراحی بلوک های شهری پاسخگو به تغییر اقلیم در شهرهای با اقلیم گرم و خشک مانند میبد مورداستفاده قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

تغییر اقلیم ، بلوک شهری ، اقلیم گرم و خشک ، شاخص های کالبدی ، میبد