گونه شناسی سیاست های فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی: تحلیل تاریخی-مدیریتی از منظر ذی نفعان کلیدی

پیدایش و گسترش دانشگاه آزاد اسلامی به عنوان بزرگ ترین نظام آموزش عالی غیرانتفاعی ایران، نقش کلیدی در تحقق اهداف فرهنگی‑آموزشی انقلاب اسلامی ایفا می کند. با توجه به فقدان تحلیل جامع گونه های سیاست گذاری فرهنگی در این نهاد، پژوهش حاضر با رویکرد تاریخی‑مدیریتی و روش نظریه داده‑بنیاد به شناسایی و بررسی تحول سیاست های فرهنگی در طول دوره های مدیریتی مختلف می پردازد. داده های پژوهش از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۳۰ نفر از ذی نفعان کلیدی دانشگاه (روسا، معاونان فرهنگی، نمایندگان مقام معظم رهبری و مدیران واحدهای فرهنگی) جمع آوری و با استفاده از نرم افزار MAXQDA به صورت کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شد. نتایج نشان داد که سیاست گذاری فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی در پنج گونه متمایز تکامل یافته است: (۱) سیاست گذاری تثبیتی‑توسعه گرا با غلبه کمی (دوره دکتر عبدالله جاسبی)، (۲) سیاست گذاری هویت محور متمرکز (دوره دکتر فرهاد دانشجو)، (۳) سیاست گذاری اداری‑نهادی با رویکرد ساختاری (دوره دکتر حمید میرزاده)، (۴) سیاست گذاری تعاملی‑بازتنظیمی (دوره دکتر فرهاد رهبر) و (۵) سیاست گذاری تحول گرا با رویکرد تربیتی‑تمدنی (دوره دکتر محمدمهدی طهرانچی). هر گونه با ترکیبی از شرایط علی (مبانی ایدئولوژیک، فشارهای اقتصادی، بحران های ساختاری)، شرایط زمینه ای (ساختار چندلایه، تنوع فرهنگی‑نسلی، بستر رسانه ای) و راهبردهای کلیدی (نهادینه سازی، بومی سازی، حکمرانی چندسطحی، هوشمندسازی) شکل می گیرد و پیامدهای متفاوتی در زمینه تقویت هویت، بهبود حکمرانی فرهنگی، افزایش مشارکت و ارتقای مشروعیت دانشگاه دارد. این تحلیل نه تنها چارچوب نظری تاریخی‑مدیریتی جدیدی برای مطالعه سیاست های فرهنگی در موسسات آموزش عالی ارائه می کند، بلکه با شناسایی نقاط قوت و ضعف هر دوره، راهکارهای عملی برای بازتنظیم، بومی سازی و دیجیتالی سازی سیاست گذاری فرهنگی دانشگاه آزاد اسلامی پیشنهاد می نماید.

کلیدواژه ها:

دانشگاه آزاد اسلامی ، سیاست گذاری فرهنگی ، گونه شناسی ، مدیریت تاریخی ، تحول فرهنگی