تبیین الگوی مواجهه عقیدتی امام صادق علیه السلام با کفار درباره ذات الهی با تحلیل محتوای احادیث

در جوامع با تنوع مذهبی، چگونگی مواجهه سازنده با مخالفان عقیدتی، بهویژه در مباحث بنیادینی مانند توحید ذات، یک دغدغه عملی و معرفتی است. با وجود تاکید منابع اسلامی بر جدال احسن، پژوهشهای نظاممند چندانی به تحلیل الگوهای عینی و کاربردی این روش در سیره و سنت معصومان، به ویژه در دوره شکوفایی رویاروییهای کلامی در عصر امام صادق۷، نپرداختهاند. این خلا، ضرورت استخراج و تحلیل روشهای ایشان در گفتگو با کفار را آشکار میسازد. این پژوهه نشان میدهد امام صادق۷ در مواجهههای عقیدتی با کفار درباره ذات الهی، از چه الگوها و روشهای استدلالی نظاممندی بهره بردهاند و این الگوها چه مولفههای مشترکی را نشان میدهد؟ این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی نشان میدهد که حضرت از یک الگوی حکیمانه و پویا پیروی میکردند که مبتنی بر تناسبسنجی با ظرفیت مخاطب بود. مهمترین مولفههای این الگو عبارتاند از: کاربردیسازی برهان از جمله برهان نظم و برهان فطرت در قالب جدل و موعظه و شواهد تجربی؛ مهارت در اقرارگیری از طرف مقابل با پرسشهای حسابشده؛ استدلال دروندینی بر اساس پیشفرضهای خود مخالف؛ ابطال ادعا با پاسخ نقضی؛ پرهیز از مغالطه و پایبندی به اخلاق گفتوگو. برآیند این مولفهها، الگویی نظاممند برای مناظره عقیدتی توام با تاثیر و احترام را ارائه میدهد.

کلیدواژه ها:

امام صادق علیه السلام ، مناظره های عقیدتی ، کفار ، ذات الهی ، روشهای استدلالی ، جدال احسن