مداخلات آموزش بهداشت برای ارتقاء آگاهی و پذیرش واکسیناسیون HPV در نوجوانان و جوانان: مرور روایتی با تمرکز بر شکاف های ایران

سابقه و هدف: ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)، شایع ترین عفونت منتقله از راه جنسی و عامل اصلی سرطان دهانه رحم است. با وجود واکسن موثر، پوشش واکسیناسیون در ایران ناکافی بوده و برنامه همگانی برای نوجوانان اجرایی نشده است. این مطالعه با هدف مرور روایتی روش های آموزش بهداشت برای ارتقای آگاهی و رفتارهای پیشگیرانهHPV ، انجام پذیرفت. مواد و روش ها: جستجوی ساختاریافته در PubMed، Scopus، Google Scholar،SID  و Magiran برای مقالات ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۵ انجام شد. مطالعات مداخله ای، مرورهای نظام مند و مقالات ارزیابی مداخلات آموزشی که دانش، نگرش، قصد یا دریافت واکسن  HPVرا در نوجوانان، جوانان، دانشجویان یا والدین گزارش کرده بودند، وارد شدند. به دلیل ناهمگنی، سنتز یافته ها به صورت روایتی انجام شد. بر اساس ماهیت مداخلات آموزشی، پنج تم اصلی، حضوری و سنتی، دیجیتال و فناوری محور، آموزش همتا، خانواده محور و جامعه محور و ترکیبی و چند سطحی، از مقالات استخراج شد. یافته ها: روش های سنتی رایج ترین رویکرد بوده و در افزایش دانش موثر بودند، اما تاثیر محدودی بر رفتار واقعی داشتند. برخی مداخلات فناوری محور مانند پیامک های یادآور، نرخ واکسیناسیون را تا بیش از ۷۰ درصد افزایش دادند. در ایران، استفاده از این روش ها محدود و صرفا در حد انتقال محتوای سنتی بوده است. آموزش همتا در سطح بین المللی نرخ واکسیناسیون را به طور قابل توجهی افزایش داده اما در ایران اجرا نشده است. مداخلات ترکیبی مبتنی بر نظریه های رفتاری، قصد واکسیناسیون را ارتقا دادند اما بیش تر بر انتقال دانش متمرکز بودند و موانع عملی مانند هزینه، دسترسی و انگ اجتماعی را هدف گیری نکردند. استنتاج: مداخلات آموزشی HPV در ایران عمدتا بر انتقال دانش از طریق روش های سنتی متمرکز بوده اند و شکاف اصلی، فاصله میان افزایش قصد و تحقق رفتار پیشگیرانه است. نسل آینده مداخلات باید به سمت رویکردهای چند سطحی، خانواده محور، همتا محور و شخصی سازی شده با فناوری حرکت کند و پیامد نهایی آغاز و تکمیل واکسیناسیون باشد.

کلیدواژه ها:

Human papillomavirus ، HPV vaccine ، health education ، students ، Iran ، ویروس پاپیلومای انسانی ، واکسن HPV ، آموزش بهداشت ، دانشجویان ، ایران