اسطوره کاوی تقابل خیر و شر (مطالعه موردی: افسانه بختیاری «ملک جمشید و قلعه دیو»)

اسطوره کاوی، امروزه از رویکردهای قابل توجه در حوزه اسطوره شناسی است که به کاوش روشمند حضور اسطوره ها در هر متن و به ویژه متون ادبی می پردازد و بر این پایه، امروزه به مثابه روشی در نقد اسطوره ای قابل کاربرد است. این روش با تحلیل مضمونی روایات اسطوره های حاضر در متون و بررسی دگردیسی احتمالی سازوکار آن ها، به مطالعه سویه های روان کاوانه و جامعه کاوانه این دگردیسی می پردازد و از این طریق، چند وچون بازتولید هویت فرهنگی را نشان می دهد. افسانه های عامیانه، به ویژه در میان قوم بختیاری، بخشی از میراث فرهنگی و بازتابی از هویت جمعی، ساختارهای روانی و باورهای اجتماعی اند که از طریق روایت های نمادین، امکان شناخت لایه های پنهان فرهنگ را فراهم می کنند. پژوهش حاضر با بهره گیری از رویکرد اسطوره کاوی، به بررسی افسانه عامیانه «ملک جمشید و قلعه دیو» می پردازد؛ روایتی برخاسته از سنت شفاهی بختیاری، به عنوان شاخه ای از یک قوم ایرانی، که در آن تقابل بنیادین خیر و شر، عناصر جادویی، سفر قهرمان و کارکرد نمادین شخصیت ها درهم تنیده شده است. روش پژوهش مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی با بهره گیری از منابع مکتوب و شفاهی بومی است. یافته ها نشان می دهد که این افسانه، نه تنها بازنمای یک تقابل اخلاقی میان خیر و شر، بلکه بازتاب ساختارهای روانی و اجتماعی قوم بختیاری در مواجهه با مفاهیم بنیادینی چون نجات، فریب، رستگاری و بازسازی نظم اخلاقی است.

کلیدواژه ها:

اسطورهکاوی ، افسانههای عامیانه ، گفتمان فرهنگی ، فرهنگ بختیاری ، تقابل خیر و شر