تبیین ظرفیت سرای محله در افزایش سرمایه اجتماعی: بررسی موردی سرای محلات منطقه ۴ شهرداری تهران

مقاله ی حاضر به کاوش در چگونگی و میزان تاثیرگذاری نهاد «سرای محله» بر شاخص های سرمایه ی اجتماعی در بافت شهری کلان شهر تهران می پردازد. سرمایه ی اجتماعی، به مثابه شبکه های روابط و اعتماد متقابل، به عنوان عاملی حیاتی در پویایی جامعه شناخته می شود و هدف این پژوهش، تبیین ظرفیت این فضاها در تقویت پیوندهای اجتماعی از طریق کارکرد سرای محله به عنوان مرکز خدمات فرهنگی، آموزشی و اجتماعی غیررسمی است. رویکرد پژوهش حاضر کیفی و مبتنی بر نظریه ی زمینه ای است که امکان استخراج و ساخت نظریه را از دل داده های میدانی فراهم می آورد. داده های پژوهش از طریق مطالعه ی تجربه زیسته ی بیش از ده ساله نویسنده در سرای محلات منطقه ۴، مشاهدات نظام مند میدانی و انجام مصاحبه های عمیق اکتشافی با ۱۵ نفر از افراد مطلع و ذینفعان کلیدی گردآوری شده است. تحلیل داده ها و کدگذاری ها، نقش و ظرفیت سرای محله را در افزایش سرمایه ی اجتماعی به طور قطعی موثر ارزیابی می کند. یافته های اصلی نشان می دهند که علاوه بر کارکردهای آشکار، فعالیت های مرتبط با خانه های سلامت، کلاس های توانمندسازی، و اجرای برنامه های فرهنگی (کارکردهای نهان)، بستری مناسب برای تعاملات روزمره فراهم کرده است. این تعاملات منجر به تقویت مستقیم سه مولفه ی اصلی سرمایه ی اجتماعی شامل اعتماد اجتماعی، مشارکت مدنی، و احساس همبستگی جمعی گردیده است. در جمع بندی، این مقاله استدلال می کند که سراهای محله، نه صرفا ارائه دهندگان خدمات، بلکه کارگاه های عملی ساخت سرمایه ی اجتماعی در سطح خرد شهری محسوب می شوند و تحقق اهداف مدیریت از پایین به بالا وابسته به ظرفیت های پنهان این نهادها است که ضرورت بازنگری در حمایت های سازمانی از آن ها را گوشزد می نماید.

کلیدواژه ها:

سرای محله ، مشارکت اجتماعی ، سرمایه ی اجتماعی ، توسعه اجتماعی ، تهران.