<span dir="RTL" lang="FA">تخلص پارسی در شعر عربی سده های نخست هجری

یکی از پدیده هایی که در سروده های پارسی از همان سده های نخست هجری خودنمایی می کند و نشان می دهد که پدیده ای کهن تر در شعر و هنر ایرانی باشد اشاره به نام هنری شاعر (تخلص) در بیت های پایانی است. این ویژگی در شعر عربی وجود نداشت. به دلیل درهم آمیختگی زیاد ادبیات و هنر پارسی با ادبیات عربی در سده های پسااسلامی، بر آن شدیم تا نشانه هایی از تخلص را در شعر عربی بیابیم. تخلص را باید در سروده های عربی سرایان ایرانی جست وجو کرد که با سنت های کهن شعر پارسی آشنایی داشته و گاه ناخودآگاه آن را به کار برده اند. برخی از عرب تبارانی را نیز که به دلایلی با ترانه های پارسی آشنا بوده اند باید درون این دایره گنجاند. البته به قطعیت نمی توان بر همه نمونه های بازیافته از شعر عربی در این مقاله نام تخلص نهاد، ولی این تلاشی است در بررسی دقیق تر تخلص در شعر عربی. برای یافتن کهن ترین نمونه های تخلص در شعر عربی، چینش تاریخی را پیش گرفته و به کهن ترین نمونه ها در سده های نخست هجری اشاره کرده ایم که به سده نخست هجری برمی گردند. تخلص ها در شعر تازی معمولا برگرفته از نام کوچک شاعر یا کنیه اوست و در برخی سروده های عربی، به ویژه نزد صاحب بن عباد، از نام راوی خوش آواز شاعر نیز در کنار تخلص یاد می شود. طبیعی است که از سده های چهارم و پنجم هجری و پس از آنکه این پدیده در شعر پارسی گسترش یافت و گاه سخن سنجان نیز بدان اشاره کرده اند، نمونه های بیش تری در دست باشد.

کلیدواژه ها:

تخلص ، شعر پارسی ، شعر عربی ، راوی ، مناقب خوان